કોણ હતી રાધા રાણીની આઠ સખીઓ? જેને ‘અષ્ટસખી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે

શ્રી રાધા રાણીની આઠ મુખ્ય સખીઓને ‘અષ્ટસખી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ આઠેય સખીઓ રાધા-કૃષ્ણની નિત્ય લીલાઓમાં સહભાગી હોય છે અને દરેક સખી પાસે એક વિશેષ કળા અને સેવા હોય છે. વૈષ્ણવ સંપ્રદાય અને ભક્તિમાર્ગમાં આ અષ્ટસખીઓનું ખૂબ જ મહત્વ છે.

વૃંદાવનમાં અષ્ટસખી મંદિર

વ્રજમાં ગામો ઉપરાંત, વૃંદાવન માં પણ એક ખૂબ જ પ્રખ્યાત ‘અષ્ટસખી મંદિર’ આવેલું છે (શ્રી રાધારમણ મંદિરની નજીક). આ મંદિરમાં શ્રી રાધા-કૃષ્ણની મૂર્તિની આસપાસ આ આઠેય સખીઓની સુંદર મૂર્તિઓ સ્થાપિત છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ મંદિરમાં દર્શન કરવાથી રાધા-કૃષ્ણની નિત્ય સેવા કરવાનું ફળ મળે છે.

બરસાનામાં અષ્ટસખી મિલન

બરસાનામાં રાધા રાણીના મુખ્ય મંદિર (લાડલી જી મંદિર) પાસે પણ આ સખીઓના પ્રતીક રૂપે સ્થાનો આવેલા છે. જ્યારે રાધાજી ઝૂલા ઝૂલતા કે રાસ રમતા, ત્યારે આ આઠેય સખીઓ તેમની સાથે હાજર રહેતી હતી. અહીં તે આઠ સખીઓ અને તેમની વિશેષતાઓ વિશેની માહિતી છે:

૧. લલિતા સખી (Lalita Sakhi)

• પરિચય: અષ્ટસખીઓમાં લલિતા સખી સૌથી વડી અને મુખ્ય ગણાય છે. તેઓ રાધાજીના અંગત સલાહકાર પણ છે.

• સ્વભાવ: તેમનો સ્વભાવ થોડો કઠોર અને શિસ્તબદ્ધ છે, પરંતુ તે રાધાજી પ્રત્યે અત્યંત સમર્પિત છે.

• વિશેષતા: તેઓ સંગીત કલામાં નિપુણ છે અને રાધા-કૃષ્ણ માટે ફૂલોના ઘરેણાં અને સુંદર નિકુંજ તૈયાર કરવાની સેવા કરે છે.

૨. વિશાખા સખી (Vishakha Sakhi)

• પરિચય: વિશાખા સખીનો જન્મ રાધાજીના જન્મ સમયે જ થયો હતો. તેમનો દેખાવ અને સ્વભાવ ઘણો ખરો રાધાજીને મળતો આવે છે.

• વિશેષતા: તેઓ ઉત્તમ કવયિત્રી છે અને રાધા-કૃષ્ણના મિલન માટે દૂત તરીકેનું કાર્ય કરે છે. તેમની મુખ્ય સેવા તાંબુલ (પાન) બનાવવાની છે.

૩. ચિત્રા સખી (Chitra Sakhi)

• પરિચય: તેઓ રાધાજીના મનગમતા મિત્ર છે.

• વિશેષતા: નામ પ્રમાણે જ તેઓ ચિત્રકલામાં અત્યંત નિપુણ છે. તેઓ માત્ર સંકેતો દ્વારા વાત કરવામાં કુશળ છે. તેમની મુખ્ય સેવા રાધા-કૃષ્ણ માટે વિવિધ રંગોના વસ્ત્રો અને શૃંગારની પસંદગી કરવાની છે.

૪. ઇન્દુલેખા સખી (Indulekha Sakhi)

• પરિચય: તેઓ થોડા ગંભીર અને જ્ઞાની સ્વભાવના છે.

• વિશેષતા: તેઓ હસ્તરેખાશાસ્ત્ર (Palmistry) અને જ્યોતિષ વિદ્યામાં નિપુણ છે. તેઓ સાપને વશ કરવાની કળા પણ જાણે છે. તેમની મુખ્ય સેવા રાધા-કૃષ્ણ માટે મૂલ્યવાન રત્નો અને આભૂષણોની વ્યવસ્થા કરવાની છે.

૫. ચંપકલતા સખી (Champakalata Sakhi)

• પરિચય: તેમનો વર્ણ (રંગ) ચંપાના ફૂલ જેવો સોનેરી હોવાથી તેમને ચંપકલતા કહેવામાં આવે છે.

• વિશેષતા: તેઓ રસોઈકલામાં અત્યંત કુશળ છે. તેમની મુખ્ય સેવા રાધા-કૃષ્ણ માટે વિવિધ પ્રકારની વાનગીઓ અને મીઠાઈઓ તૈયાર કરવાની છે. તેમને વનસ્પતિઓ અને જડીબુટ્ટીઓનું પણ જ્ઞાન છે.

૬. રંગદેવી સખી (Rangadevi Sakhi)

• પરિચય: તેઓ સ્વભાવે ખૂબ જ વિનમ્ર અને સેવાભાવી છે.

• વિશેષતા: તેઓ અત્તર (પરફ્યુમ) અને સૌંદર્ય પ્રસાધનો બનાવવામાં માહિર છે. તેમની મુખ્ય સેવા રાધા-કૃષ્ણ માટે ચંદન, અત્તર અને અંગરાગ તૈયાર કરવાની છે.

૭. તુંગવિદ્યા સખી (Tungavidya Sakhi)

• પરિચય: તેઓ અત્યંત બુદ્ધિશાળી અને શાસ્રોના જ્ઞાતા છે.

• વિશેષતા: તેઓ સંગીત, ગાયન અને નૃત્યમાં નિપુણ છે. તેઓ વીણા ખૂબ જ સુંદર વગાડે છે. તેમની મુખ્ય સેવા રાધા-કૃષ્ણને સંગીત દ્વારા આનંદ આપવાની અને નૈતિક મૂલ્યોનું માર્ગદર્શન આપવાની છે.

૮. સુદેવી સખી (Sudevi Sakhi)

• પરિચય: તેઓ રાધાજીના અત્યંત વહાલા અને હંમેશા તેમની સાથે રહેનારા સખી છે.

• વિશેષતા: તેઓ પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓની ભાષા સમજી શકે છે અને તેમને તાલીમ આપી શકે છે. તેમની મુખ્ય સેવા જળની સેવા (પીવાનું પાણી અને શરબત આપવું) અને રાધા-કૃષ્ણના મિલન વખતે ગુપ્તતા જાળવવાની છે.

અષ્ટસખીઓના ગામ અને સ્થાનો