શું તમે જાણો છો પૃથ્વી પોતાની ધરી પર 1600 કિમીની ઝડપે ફરી રહી છે?

શું તમે કયારેય વિચાર્યું  છે કે એક દિવસ એવો આવશે જયારે આપણી  ધરતી પર ર૪નો દિવસ અને રાત નહી પરંતુ રપ કલાક હશે ? આ ખોટું નથી. પરંતુ પૃથ્વીની ધીમી ગતીનું પરીણામ છે. નાસાના વૈજ્ઞાનીકોના જણાવ્યા અનુસાર પૃથ્વીની પરીભ્રમણ ગતી ઘટી રહી છે.

આમ તો આ ગતી એટલી ધીમી છે. કે આપણને તેને અહેસાસ પણ નથી થતો, પરંતુ આ પરીવર્તન સતત થઈ રહયું છે. વૈજ્ઞાનીકોના જણાવ્યા અનુસાર પૃથ્વી પર દર ૧૦૦ વર્ષમાં એક દિવસ લગભગ ૧.૭ મીલીસેકન્ડ લાંબો થાય છે. આ નાનો તફાવત લગભગ ર૦ મીલીયન વર્ષોમાં આખા કલાકનું સ્વરૂપ લેશે.

નાસા અને અન્ય આંતરીક્ષ એજન્સીઓના વૈજ્ઞાનીકો ઉપગ્રહ રેડીયો સિગ્નલો અને પરમાણુ ઘડીયાળોના લેસર કિરણની મદદથી પૃથ્વીની દરેક હિલચાલ પર નજર રાખે છે. વૈજ્ઞાનીકોનું કહેવું છે ક આપણને ખ્યાલ નથી કે પૃથ્વીની ગતી હજુ ધીમી પડી રહી છે. પરંતુ  લાખો વર્ષે પછી એક દિવસ અને રપ કલાક થઈ જશે.

પૃથ્વીના પરીભ્રમણમાં ઘટાડો થયાનો કારણો છે.આમાંનું સૌથી અગ્રણી ચંદ્રનું ગુરુત્વાકર્ષણ છે. ચંદ્ર પુથ્વીના મહાસાગરને તેની તરફ ખેચે છે. જેના કારણે ભારતી ઉત્પત્ત થઈ થાય છે. આ ભરતીનું ઘર્ષણ પૃથ્વીનાં પરીભ્રમણ  પર બ્રેકનું કામ કરે છે. અને ચંદ્ર દર વર્ષે ૩.૮ સેન્ટીમીટર દુર જાય છે.

અહી આ બ્રહ્માંડમાં કોઈ પણ વસ્તુ સ્થિર નથી; દરેક વસ્તુ પ્રચંડ ગતિએ ભાગી રહી છે.

સરળતાથી યાદ રાખવા માટે અહીં એક સરખામણી આપી છે:

૧. પૃથ્વીનો દિવસ કેમ લાંબો થઈ રહ્યો છે?

તમે આપેલી માહિતી મુજબ, પૃથ્વી પોતાની ધરી પર જે ગતિએ ફરે છે (જેનાથી દિવસ-રાત થાય છે), તે ગતિ ધીમી પડી રહી છે. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

• ચંદ્રનું ગુરુત્વાકર્ષણ અને ભરતી (Tidal Friction): આ સૌથી મોટું કારણ છે. ચંદ્ર પૃથ્વીના સમુદ્રોને પોતાની તરફ ખેંચે છે, જેનાથી ભરતી આવે છે. પૃથ્વી ફરે છે ત્યારે આ પાણીનું ઘર્ષણ પૃથ્વીની જમીન સાથે થાય છે. આ ઘર્ષણ પૃથ્વીની ફરવાની ગતિ પર ‘બ્રેક’ જેવું કામ કરે છે.

  • પરિણામ: પૃથ્વીની ગતિ ધીમી પડે છે અને તે ઉર્જા ગુમાવે છે, જેના કારણે ચંદ્ર ધીમે-ધીમે પૃથ્વીથી દૂર જઈ રહ્યો છે (દર વર્ષે ૩.૮ સેમી).

• આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change): ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે ધ્રુવો (Poles) પરનો બરફ પીગળીને વિષુવવૃત્ત (Equator) તરફ આવી રહ્યો છે. વિજ્ઞાનના નિયમ (Law of Conservation of Angular Momentum) મુજબ, જ્યારે વજન કેન્દ્રથી દૂર ફેલાય છે, ત્યારે ફરવાની ગતિ ધીમી પડે છે. (જેમ કોઈ સ્કેટર ગોળ ફરતી વખતે હાથ ફેલાવે તો તેની ગતિ ધીમી થાય છે).

જાણવા જેવું: ડાયનોસોરના જમાનામાં પૃથ્વી ખૂબ ઝડપથી ફરતી હતી, તેથી તે સમયે એક દિવસ માત્ર ૨૩ કલાકનો હતો! અને પૃથ્વીની શરૂઆતમાં તો દિવસ માત્ર ૬ કલાકનો જ હતો.

૨. બ્રહ્માંડમાં ગતિનું ગણિત: પૃથ્વી, સૂર્ય અને ગેલેક્સી

આપણે ભલે ખુરશીમાં શાંત બેઠા હોઈએ, પણ વાસ્તવમાં આપણે બ્રહ્માંડમાં એક સાથે ત્રણ અલગ અલગ પ્રકારની પ્રચંડ ગતિ કરી રહ્યા છીએ.

અ. પૃથ્વીની ગતિ (Earth’s Speed)

પૃથ્વી બે રીતે ગતિ કરે છે:

1. પોતાની ધરી પર (Rotation): પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ફરે છે જેના લીધે દિવસ-રાત થાય છે.

   • ઝડપ: વિષુવવૃત્ત પર આ ગતિ આશરે ૧,૬૭૦ કિમી/કલાક છે.

2. સૂર્યની આસપાસ (Revolution): પૃથ્વી સૂર્યની પ્રદક્ષિણા કરે છે.

   • ઝડપ: આશરે ૧,૦૭,૦૦૦ કિમી/કલાક (લગભગ ૩૦ કિમી પ્રતિ સેકન્ડ).

બ. સૂર્યની ગતિ (Sun’s Speed)

ઘણા લોકો માને છે કે સૂર્ય સ્થિર છે, પણ તેવું નથી. સૂર્ય આખા સૌરમંડળ (બધા ગ્રહો) ને લઈને આપણી ગેલેક્સી (મિલ્કી વે) ના કેન્દ્રની આસપાસ ફરે છે.

• ક્યાં ફરે છે?: મિલ્કી વે ગેલેક્સીના કેન્દ્રમાં રહેલા ‘બ્લેક હોલ’ ની આસપાસ.

• ઝડપ: સૂર્યની ગતિ આશરે ૮,૨૮,૦૦૦ કિમી/કલાક (૨૩૦ કિમી પ્રતિ સેકન્ડ) છે.

• કોસ્મિક વર્ષ: સૂર્યને ગેલેક્સીનું એક ચક્કર પૂરું કરતા લગભગ ૨૨.૫ થી ૨૫ કરોડ વર્ષ લાગે છે. છેલ્લે જ્યારે સૂર્ય આ જગ્યાએ હતો ત્યારે પૃથ્વી પર ડાયનોસોરનું શાસન શરૂ થઈ રહ્યું હતું.

ક. મિલ્કી વે ગેલેક્સીની ગતિ (Galaxy’s Speed)

આપણી ગેલેક્સી પણ સ્થિર નથી. તે બ્રહ્માંડમાં બીજી ગેલેક્સીઓની સાપેક્ષે ગતિ કરી રહી છે.

• દિશા: તે એન્ડ્રોમેડા ગેલેક્સી તરફ અને ‘ગ્રેટ એટ્રેક્ટર’ (Great Attractor) નામના ગુરુત્વાકર્ષણના કેન્દ્ર તરફ ખેંચાઈ રહી છે.

• ઝડપ: આશરે ૨૧,૦૦,૦૦૦ કિમી/કલાક (૬૦૦ કિમી પ્રતિ સેકન્ડ).

• આ કલ્પના બહારની ઝડપ છે!

ચાલો, વિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ સમજીએ કે તરત જ (Immediate) અને લાંબા ગાળે શું થશે:

૧. “બ્રેક” લાગવાની અસર (Jerk and Momentum)

તમે કલ્પના કરો કે તમે ૧,૬૭૦ કિમી/કલાકની ઝડપે ચાલતી કારમાં બેઠા છો અને ડ્રાઈવર અચાનક બ્રેક મારે તો શું થાય? તમે કાચ તોડીને બહાર ફેંકાઈ જાઓ. બરાબર આવું જ પૃથ્વી પર થશે.

• દરેક વસ્તુ હવામાં ફેંકાશે: પૃથ્વી સ્થિર થઈ જશે, પણ પૃથ્વીની સપાટી પર રહેલી દરેક વસ્તુ (માણસો, મકાનો, વૃક્ષો, પહાડોના ખડકો) ‘જડત્વના નિયમ’ (Law of Inertia) મુજબ ૧,૬૦૦ કિમી/કલાકની ઝડપે પૂર્વ દિશામાં ફેંકાશે.

• સુપર સોનિક પવન: પૃથ્વીનું વાતાવરણ (હવા) પણ ફરતું હોય છે. પૃથ્વી અટકી જશે પણ હવા નહીં અટકે. આથી, અવાજની ગતિ કરતાં પણ બમણી ઝડપે પવનો ફૂંકાશે. આ પવન એટલો શક્તિશાળી હશે કે કોંક્રિટની ઈમારતોને પણ જડમૂળથી ઉખેડી નાખશે.

૨. મહાસાગરોનું તાંડવ (Mega Tsunamis)

પાણી પણ ગતિમાં હોય છે. પૃથ્વીના અટકવાથી સમુદ્રનું પાણી પ્રચંડ વેગથી જમીન તરફ ધસી આવશે. કિલોમીટરો ઊંચી સુનામી આવશે જે જમીન પરના મોટાભાગના જીવનનો નાશ કરશે.

૩. પૃથ્વીનો આકાર બદલાઈ જશે (Geography Change)

હાલમાં પૃથ્વી ફરતી હોવાથી, કેન્દ્રત્યાગી બળ (Centrifugal Force) ને કારણે સમુદ્રનું પાણી વિષુવવૃત્ત (Equator) પાસે ભેગું થયેલું છે (પૃથ્વી વચ્ચેથી પહોળી છે).

• જો ફરવાનું બંધ થાય: તો આ બળ જતું રહેશે. સમુદ્રનું બધું પાણી ધ્રુવો (North & South Pole) તરફ ભાગશે.

• પરિણામ: પૃથ્વીના મધ્ય ભાગમાં (વિષુવવૃત્ત પર) એક વિશાળ જમીનનો પટ્ટો (Supercontinent) દેખાશે અને ઉત્તર-દક્ષિણ ધ્રુવો પર માત્ર પાણી જ હશે.

૪. ચુંબકીય ક્ષેત્રનો નાશ (Loss of Magnetic Field)

પૃથ્વીના પેટાળમાં રહેલું પ્રવાહી લોખંડ ફરવાને કારણે પૃથ્વીનું ‘ચુંબકીય ક્ષેત્ર’ (Magnetic Field) બને છે. આ ક્ષેત્ર સૂર્યમાંથી આવતા જીવલેણ રેડિયેશનથી આપણને બચાવે છે.

• જો પૃથ્વી ફરતી બંધ થાય, તો આ સુરક્ષા કવચ તૂટી જશે અને સૂર્યના કિરણો પૃથ્વી પરના બાકી બચેલા જીવનને બાળી નાખશે.

૫. ૬ મહિનાનો દિવસ અને ૬ મહિનાની રાત

જો પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ફરતી બંધ થાય, પણ સૂર્યની આસપાસ ફરવાનું ચાલુ રાખે, તો:

• એક ભાગમાં સતત ૬ મહિના સુધી સૂર્યપ્રકાશ રહેશે (જે તાપમાનને અસહ્ય બનાવી દેશે).

• બીજા ભાગમાં સતત ૬ મહિના સુધી અંધારું અને થીજાવી દેતી ઠંડી રહેશે.