ઐતિહાસિક સિદ્ધિ: એપલે ભારતમાંથી $50 અબજથી વધુના આઈફોનની નિકાસ કરી

૨૦૨૫ સુધીમાં વિશ્વના દર ૫ માંથી ૧ આઇફોન (આશરે ૨૦%) ભારતમાં બની રહ્યા છે.

નવી દિલ્હી: ભારત સરકારની પ્રોડક્શન લિન્ક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ હેઠળ અમેરિકી ટેક જાયન્ટ એપલે (Apple) એક મોટી સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં ભારતમાંથી આઈફોન (iPhone) ની નિકાસ 50 અબજ ડોલરનો આંકડો વટાવી ગઈ છે. ઉદ્યોગના આંકડા દર્શાવે છે કે એપલની પાંચ વર્ષની PLI વિન્ડોમાં હજુ ત્રણ મહિના બાકી છે, ત્યારે આ આંકડો હજુ પણ વધવાની શક્યતા છે.

સેમસંગ કરતા અનેકગણી વધુ નિકાસ નાણાકીય વર્ષ 2026 ના પ્રથમ નવ મહિનામાં જ આઈફોનની નિકાસ આશરે $16 અબજ રહી હતી. તેની સરખામણીએ, સેમસંગે નાણાકીય વર્ષ 2021 થી 2025 ના તેના પાંચ વર્ષના પાત્રતા સમયગાળા દરમિયાન આશરે $17 અબજની કિંમતના ઉપકરણોની નિકાસ કરી હતી. આમ, એપલે નિકાસના મામલે અન્ય હરીફ કંપનીઓને ઘણી પાછળ છોડી દીધી છે.

ભારતમાં એપલનું વિશાળ નેટવર્ક એપલ હાલમાં ભારતમાં પાંચ એસેમ્બલી પ્લાન્ટ ધરાવે છે, જેમાં ત્રણ ટાટા ગ્રુપ દ્વારા અને બે ફોક્સકોન (Foxconn) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, આશરે 45 કંપનીઓનો સપ્લાય ચેઈન સપોર્ટ છે, જેમાં અનેક MSME નો પણ સમાવેશ થાય છે જેઓ સ્થાનિક અને વૈશ્વિક કામગીરી માટે સ્પેરપાર્ટ્સ પૂરા પાડે છે.

સ્માર્ટફોન નિકાસમાં ભારતની હરણફાળ ભારતની કુલ સ્માર્ટફોન નિકાસમાં iPhone નો હિસ્સો 75 ટકા જેટલો છે. જેના કારણે વર્ષ 2015 માં નિકાસની યાદીમાં 167મા ક્રમે રહેલ સ્માર્ટફોન કેટેગરી, નાણાકીય વર્ષ 2025 માં ભારતની સૌથી મોટી સિંગલ નિકાસ કેટેગરી બની ગઈ છે. ભારત હવે વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો મોબાઈલ ઉત્પાદક દેશ છે અને દેશમાં વેચાતા 99 ટકાથી વધુ ફોન હવે ‘મેડ ઈન ઈન્ડિયા’ છે.

iPhone 16 ની ધૂમ કમાણી કાઉન્ટરપોઈન્ટ રિસર્ચના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2025 ના પ્રથમ 11 મહિનામાં એપલે આશરે 65 લાખ iPhone 16 યુનિટ વેચ્યા છે, જે તેને દેશનો સૌથી વધુ વેચાતો સ્માર્ટફોન બનાવે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, iPhone 15 પણ ટોપ-5 બેસ્ટ સેલિંગ લિસ્ટમાં સામેલ રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે એપલે એન્ડ્રોઇડ હરીફોને મોટા અંતરથી પાછળ છોડી દીધા છે.

સ્માર્ટફોન PLI સ્કીમ માર્ચ 2026 માં પૂર્ણ થવાની છે, પરંતુ સરકાર આ સહયોગને લંબાવવા માટેના રસ્તાઓ શોધી રહી છે જેથી કરીને ‘મેક ઈન ઈન્ડિયા’ અભિયાનને વધુ વેગ મળી શકે.

૧. કયો દેશ પ્રથમ છે?

હાલમાં વિશ્વમાં આઇફોનના કુલ ઉત્પાદનમાં ચીન (China) પ્રથમ ક્રમે છે. જોકે, એપલ તેની નિર્ભરતા ચીન પરથી ઘટાડી રહ્યું છે, છતાં હજુ પણ વિશ્વના ૭૫% થી ૮૦% જેટલા આઇફોન ચીનમાં બને છે.

૨. ઉત્પાદન કરતા મુખ્ય દેશો

મુખ્યત્વે ત્રણ દેશોમાં આઇફોનનું એસેમ્બલી (ઉત્પાદન) થાય છે:

• ચીન: અહીં સૌથી મોટો પ્લાન્ટ ‘ઝેંગઝોઉ’ (iPhone City) માં આવેલો છે.

• ભારત: ભારત હવે વિશ્વનું બીજું સૌથી મોટું આઇફોન મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બની ગયું છે. ૨૦૨૫ સુધીમાં વિશ્વના દર ૫ માંથી ૧ આઇફોન (આશરે ૨૦%) ભારતમાં બની રહ્યા છે.

• વિયેતનામ: અહીં મુખ્યત્વે એરપોડ્સ (AirPods) અને આઈપેડનું ઉત્પાદન વધુ થાય છે, પરંતુ આઇફોન એસેમ્બલી પણ શરૂ થઈ છે.

૩. ભારતમાં ઉત્પાદન અંગે મહત્વની વિગતો

• ઉત્પાદન હિસ્સો: ૨૦૨૪-૨૫ માં ભારતમાં અંદાજે $૨૨ અબજ (રૂ. ૧.૯૦ લાખ કરોડ) ના આઇફોન બન્યા છે. ૨૦૨૬-૨૭ સુધીમાં ભારત વિશ્વના ૩૨% આઇફોન બનાવે તેવો લક્ષ્યાંક છે.

• પ્લાન્ટ્સ: ભારતમાં ટાટા ગ્રુપ (Tata) અને ફોક્સકોન (Foxconn) જેવી કંપનીઓ પાંચ મોટા પ્લાન્ટ્સ દ્વારા આઇફોન ૧૬ અને ૧૭ શ્રેણીનું ઉત્પાદન કરી રહી છે.

• નિકાસ: ભારતમાંથી નિકાસ કરવામાં આવતા સ્માર્ટફોનમાં આઇફોનનો હિસ્સો ૭૫% થી વધુ છે. તાજેતરમાં ભારતે અમેરિકામાં સ્માર્ટફોન નિકાસ કરવામાં ચીનને પણ પાછળ છોડી દીધું છે.