યુએસ નેવીના આ એરક્રાફ્ટ કેરિયરને વર્ષો સુધી ઇંધણ ભરવાની જરૂર પડતી નથી

ઈરાનમાં હાઈ એલર્ટઃ એરસ્પેસ બંધ કરી દીધીઃ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ

યુએસ નેવીનું એરક્રાફ્ટ કેરિયર અબ્રાહમ લિંકન ઈરાન તરફ રવાના-આગામી એક અઠવાડિયામાં મધ્ય પૂર્વના સમુદ્રમાં પહોંચી શકે છે

(એજન્સી)ઈરાન, ઈરાનમાં બગડતી પરિસ્થિતિને કારણે અમેરિકા સાથેનો તણાવ સતત વધી રહ્યો છે. આ કારણે મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં ફરી એકવાર યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. અમેરિકાએ પણ પોતાના એરક્રાફ્ટ કેરિયરને મધ્ય પૂર્વ તરફ રવાના કરી દીધું છે.

બીજી તરફ, ઈરાને પોતાનું એરસ્પેસ બંધ કરી દેતા વિશ્વભરના લોકો માટે વિમાની મુસાફરીમાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ છે. ઈરાનમાં ઘેરાયેલા આર્થિક અને રાજકીય સંકટ વચ્ચે એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઈરાનમાં હાઈ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે અને ઈરાને પોતાનું એરસ્પેસ (હવાઈ ક્ષેત્ર) પણ બંધ કરી દીધું છે.

આ દરમિયાન, અમેરિકાનું એરક્રાફ્ટ કેરિયર ‘અબ્રાહમ લિંકન’ મધ્ય પૂર્વ તરફ રવાના થઈ ગયું છે, જેના કારણે આ વિસ્તારમાં યુદ્ધના વાદળો છવાયા છે.
અબ્રાહમ લિંકન કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ દક્ષિણ ચીન સાગરના માર્ગે મધ્ય પૂર્વ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જેને પગલે ઈરાનમાં સ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની ગઈ છે.

USS અબ્રાહમ લિંકનની ક્ષમતા અને વિશેષતાઓ

USS અબ્રાહમ લિંકન એ અમેરિકાના સૌથી શક્તિશાળી યુદ્ધજહાજોમાંનું એક છે. તેની ક્ષમતા અને ટેક્નોલોજી તેને ‘તરતા ટાપુ’ સમાન બનાવે છે:

• ન્યુક્લિયર પાવર: આ જહાજ બે ન્યુક્લિયર રિએક્ટર (Westinghouse A4W) દ્વારા ચાલે છે, જેનો અર્થ છે કે તેને વર્ષો સુધી ઇંધણ ભરવાની જરૂર પડતી નથી અને તે ૨૦-૨૫ વર્ષ સુધી સતત સમુદ્રમાં રહી શકે છે.

• વિશાળ કદ: તેની લંબાઈ આશરે ૧,૦૯૨ ફૂટ (લગભગ ત્રણ ફૂટબોલ મેદાન જેટલી) છે. તેનું વજન ૧ લાખ ટનથી પણ વધુ છે.

• વિમાનોની ક્ષમતા: આ કેરિયર ૮૫ થી ૯૦ લડાયક વિમાનો અને હેલિકોપ્ટર લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જેમાં F/A-18 સુપર હોર્નેટ, E-2 હોકી અને સીહોક હેલિકોપ્ટર જેવા અત્યાધુનિક વિમાનો સામેલ હોય છે.

• સૈન્ય સંખ્યા: આ જહાજ પર લગભગ ૫,૫૦૦ થી ૬,૦૦૦ જેટલા નૌસૈનિકો અને એરક્રુ મેમ્બર્સ તૈનાત હોય છે.

• ઝડપ: વિશાળ હોવા છતાં, તે ૩૦ નોટ્સ (લગભગ ૫૬ કિમી/કલાક) થી વધુ ઝડપે મુસાફરી કરી શકે છે.

કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ (Strike Group)

જ્યારે USS અબ્રાહમ લિંકન રવાના થાય છે, ત્યારે તે એકલું નથી હોતું. તેની સાથે કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ-૩ (CSG-3) હોય છે જેમાં:

1. ગાઈડેડ મિસાઈલ ડિસ્ટ્રોયર્સ: દુશ્મનની મિસાઈલો અને સબમરીનથી રક્ષણ મેળવવા માટે.

2. ન્યુક્લિયર સબમરીન: સમુદ્રની અંદરથી હુમલો કરવા માટે.

3. સપ્લાય શિપ્સ: જે દારૂગોળો, ખોરાક અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓ પહોંચાડે છે.

જાન્યુઆરી ૧૫-૧૬, ૨૦૨૬ના અહેવાલો મુજબ, આ કેરિયર આગામી એક અઠવાડિયામાં મધ્ય પૂર્વના સમુદ્રમાં પહોંચી શકે છે. ઈરાને પણ સાવચેતીના ભાગરૂપે હાઈ એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. આ હિલચાલને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં યુદ્ધના ભણકારા વાગી રહ્યા છે અને ભારત જેવા દેશો માટે પણ ઈરાનમાં ફસાયેલા પોતાના નાગરિકોની સુરક્ષા એક ચિંતાનો વિષય બની છે.

ન્યુક્લિયર એરક્રાફ્ટ કેરિયર પર વપરાતું Westinghouse A4W રિએક્ટર એ વિજ્ઞાનનો એક અદભૂત નમૂનો છે. તે એક ‘પ્રેશરાઇઝ્ડ વોટર રિએક્ટર’ ($PWR$) છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, તે એક એવી ભઠ્ઠી છે જે અણુ વિખંડન દ્વારા ગરમી પેદા કરે છે અને તે ગરમીથી વરાળ બનાવીને જહાજને ચલાવે છે.

તેની કાર્યપદ્ધતિ નીચે મુજબના તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલી છે:

૧. ન્યુક્લિયર ફિશન (અણુ વિખંડન)

રિએક્ટરના અંદરના ભાગમાં (Core) યુરેનિયમ-235 નો ઇંધણ તરીકે ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે ન્યુટ્રોન યુરેનિયમના અણુ સાથે અથડાય છે, ત્યારે તે અણુ વિભાજિત થાય છે અને અકલ્પનીય માત્રામાં ગરમી (Thermal Energy) પેદા કરે છે. આ પ્રક્રિયા સતત ચાલતી રહે છે.

૨. પ્રેશરાઇઝ્ડ વોટર સર્કિટ (પ્રાયમરી લૂપ)

• રિએક્ટરની આસપાસ પાણી સતત ફરતું રહે છે. આ પાણી યુરેનિયમની ગરમીને શોષી લે છે.

• અહીં ખાસ વાત એ છે કે આ પાણી ખૂબ જ ઊંચા દબાણ (High Pressure) હેઠળ હોય છે. દબાણને કારણે પાણી $300^\circ\text{C}$ થી વધુ ગરમ થવા છતાં પણ વરાળ બનતું નથી (ઉકળતું નથી), પરંતુ અત્યંત ગરમ પ્રવાહી સ્વરૂપમાં રહે છે.

૩. હીટ એક્સચેન્જર અને વરાળ નિર્માણ (સેકન્ડરી લૂપ)

• આ અત્યંત ગરમ પાણી એક પાઇપ દ્વારા ‘હીટ એક્સચેન્જર’ (સ્ટીમ જનરેટર) માં જાય છે.

• આ પાઇપની બહાર બીજું સામાન્ય પાણી હોય છે. પ્રાયમરી પાઇપની ગરમી આ બહારના પાણીને મળે છે, જેનાથી તે પાણી ઉચ્ચ દબાણવાળી વરાળ (High-Pressure Steam) માં રૂપાંતરિત થાય છે.

• નોંધ: રિએક્ટરનું રેડિયોએક્ટિવ પાણી અને વરાળ બનાવતું પાણી ક્યારેય એકબીજાને અડતા નથી.

૪. ટર્બાઇન અને પ્રોપેલર

• આ શક્તિશાળી વરાળને જહાજના વિશાળ ટર્બાઇન તરફ મોકલવામાં આવે છે. વરાળના દબાણથી ટર્બાઇન ખૂબ જ ઝડપથી ફરે છે.

• ટર્બાઇન સાથે જોડાયેલ શાફ્ટ જહાજના વિશાળ પ્રોપેલર (પંખા) ને ફેરવે છે, જેનાથી ૧ લાખ ટનનું જહાજ સમુદ્રમાં ૩૦ નોટ્સની ઝડપે દોડે છે.

• આ ટર્બાઇન દ્વારા જહાજ માટે જરૂરી વીજળી પણ પેદા કરવામાં આવે છે.

૫. કન્ડેન્સેશન (ઠંડક પ્રક્રિયા)

ટર્બાઇન ફેરવ્યા પછી, વરાળ ઠંડી પાડીને ફરીથી પાણીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે (દરિયાના પાણીનો ઉપયોગ કરીને) અને તેને ફરીથી ગરમ કરવા માટે મોકલવામાં આવે છે. આ ચક્ર સતત ચાલ્યા કરે છે.

A4W રિએક્ટરની ખાસિયતો:

• અવિરત શક્તિ: એકવાર ઇંધણ ભર્યા પછી, આ જહાજ ૨૦ થી ૨૫ વર્ષ સુધી ઇંધણ ભર્યા વગર ચાલી શકે છે.

• સ્ટીમ કેટાપલ્ટ: રિએક્ટરમાંથી બનતી વધારાની વરાળનો ઉપયોગ રનવે પરથી વિમાનોને ‘લોન્ચ’ (ઉડાડવા) કરવા માટે થાય છે.

• ઝીરો ઇમિશન: તે કોઈપણ પ્રકારનો ધુમાડો કે કાર્બન ગેસ છોડતું નથી.