અમેરિકા હુમલો કરશે તો અમે છોડીશું નહીંઃ ઈરાનનો વળતો જવાબ

ટ્રમ્પ ઈરાન સામે માત્ર વાતો નહીં એક્શન પણ લેશેઃ અમેરિકી રાજદૂત

દુનિયાનું અંદાજે ૨૦% તેલ પર્શિયન ગલ્ફ સાંકડી સમુદ્રધૂનીમાંથી પસાર થાય છે. જેની પર ઈરાન અને ગલ્ફના બંને દેશો દાવો કરે છે. -ઈરાન વારંવાર ધમકી આપે છે કે જો અમેરિકા હુમલો કરશે, તો તે આ માર્ગ બંધ કરી દેશે. જો આવું થાય, તો વિશ્વમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે

(એજન્સી)વોશિંગ્ટન, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ ની કટોકટીની બેઠકમાં અમેરિકાએ ગુરુવારે ઈરાનને કડક સંદેશ આપ્યો છે. અમેરિકી રાજદૂત માઈક વોલ્ટ્‌ઝે કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ઈરાનમાં વિરોધ પ્રદર્શનો પર થઈ રહેલી ક્રૂર દમનકારી કાર્યવાહીને રોકવા માટે તમામ વિકલ્પો ખુલ્લા છે.

તેમણે ઈરાનના લોકોની બહાદુરીની પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે ઈરાનના લોકોએ ઇતિહાસમાં ક્યારેય પણ આ રીતે આઝાદીની માંગણી કરી નથી. વોલ્ટ્‌ઝે કહ્યું, ‘ટ્રમ્પ કાર્યવાહી કરનાર વ્યક્તિ છે, લાંબી-લાંબી વાતો કરનાર નહીં.’ તેમણે ચેતવણી આપી કે ઈરાનના નેતૃત્વને ખબર હોવી જોઈએ

કે અમેરિકા આ નરસંહારને રોકવા માટે કોઈ પણ પગલું ભરી શકે છે. ૧૫ સભ્યોની સુરક્ષા પરિષદની આ બેઠકમાં ઈરાનના ઉપ-રાજદૂતે જવાબ આપ્યો કે તેમનો દેશ સંઘર્ષ નથી ઈચ્છતો, પરંતુ જો અમેરિકા તરફથી કોઈ આક્રમક પગલું ભરવામાં આવ્યું તો ઈરાન જવાબ આપશે.

UNમાં અમેરિકાના પ્રતિનિધિ માઈક વોલ્ટ્‌ઝે બેઠકમાં ઈરાન સરકારની કાર્યવાહીની ટીકા કરી. તેમણે કહ્યું કે ઈરાનમાં ઇન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટને કારણે એ જાણવું મુશ્કેલ બન્યું છે કે સુરક્ષા દળોએ પ્રદર્શનકારીઓ પર કેટલી કડકાઈ કરી છે. વોલ્ટ્‌ઝે કહ્યું, ઈરાન સરકારનો આ દાવો કે તાજેતરમાં થયેલા પ્રદર્શનો પાછળ વિદેશી તાકાતો છે, તે દર્શાવે છે કે ઈરાની સરકાર પોતાના જ લોકોથી ડરી રહી છે.

સાથે જ બધો દોષ બીજા પર ઢોળી રહી છે. ટ્રમ્પે ઘણી વખત ઈરાનને ચેતવણી આપી હતી કે જો પ્રદર્શનકારીઓની હત્યા ચાલુ રહેશે તો ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડશે. ગુરુવારે ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે હત્યાઓ હવે ઓછી થઈ રહી છે. વ્હાઇટ હાઉસે પણ પુષ્ટિ કરી કે ટ્રમ્પના દબાણ બાદ ઈરાને ૮૦૦ લોકોની ફાંસીની યોજના રોકી દીધી છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સહાયક મહાસચિવ માર્થા પોબીએ પરિષદને જણાવ્યું કે આ પ્રદર્શનો ઝડપથી ફેલાયા. તેમાં ઘણું જાન-માલનું નુકસાન થયું છે. માનવાધિકાર સંગઠનો અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં ૩,૪૨૮ પ્રદર્શનકારીઓને મારી નાખવામાં આવ્યા છે, જ્યારે ૧૮,૦૦૦ થી વધુ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. જોકે, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આ આંકડાઓની પુષ્ટિ કરી શક્યું નથી.

૧. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વિવાદના મુખ્ય કારણો 

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની દુશ્મનાવટ દાયકાઓ જૂની છે, જે ૨૦૨૬માં નવા સ્તરે પહોંચી છે:

• પરમાણુ કાર્યક્રમ: અમેરિકાને ડર છે કે ઈરાન પરમાણુ બોમ્બ બનાવી રહ્યું છે, જે ઈઝરાયેલ અને પશ્ચિમી દેશો માટે મોટો ખતરો છે.

• તાજેતરનો આંતરિક વિરોધ: ઈરાનમાં હાલમાં સરકાર વિરોધી ઉગ્ર પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પ્રશાસને પ્રદર્શનકારીઓને સમર્થન આપ્યું છે અને ઈરાની સરકાર પર માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન બદલ સૈન્ય કાર્યવાહીની ધમકી આપી છે.

• પ્રાદેશિક પ્રભુત્વ: ઈરાન મધ્ય-પૂર્વમાં લેબેનોન (હિઝબુલ્લાહ), યમન (હૂથી) અને ગાઝા (હમાસ) જેવા જૂથોને મદદ કરે છે, જે અમેરિકાના હિતોની વિરુદ્ધ છે.

• ઐતિહાસિક કારણ: ૧૯૭૯ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી ઈરાને અમેરિકા સાથેના સંબંધો તોડી નાખ્યા હતા. ત્યારથી બંને દેશો વચ્ચે ‘કોલ્ડ વોર’ જેવી સ્થિતિ છે.

૨. ઈરાનના ઈઝરાયેલ અને સાઉદી અરેબિયા સાથેના સંબંધો

મધ્ય-પૂર્વના રાજકારણમાં આ ત્રણ દેશો મુખ્ય ધરી છે:

ઈરાન અને ઈઝરાયેલ: કટ્ટર દુશ્મનાવટ

• ઈરાન ઈઝરાયેલને એક રાષ્ટ્ર તરીકે માન્યતા આપતું નથી અને તેને ‘નાનું શેતાન’ ગણે છે.

• વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં બંને દેશો વચ્ચે સીધો સૈન્ય સંઘર્ષ અને મિસાઇલ હુમલાઓ થયા છે. ઈઝરાયેલ ઈરાનના પરમાણુ મથકોને નષ્ટ કરવા માંગે છે, જ્યારે ઈરાન ઈઝરાયેલના અસ્તિત્વને મિટાવવાની ધમકી આપે છે.

ઈરાન અને સાઉદી અરેબિયા: બદલાતા સમીકરણો

• પરંપરાગત રીતે સાઉદી અરેબિયા (સુન્ની) અને ઈરાન (શિયા) વચ્ચે ધાર્મિક અને રાજકીય સ્પર્ધા રહી છે.

• જોકે, જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ના અહેવાલો મુજબ, સાઉદી અરેબિયાએ ઈરાનને ખાતરી આપી છે કે જો અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો કરશે, તો સાઉદી તેની જમીન કે હવાઈ માર્ગનો ઉપયોગ અમેરિકાને કરવા દેશે નહીં. આ એક મોટો કૂટનીતિક બદલાવ છે.

૩. પર્શિયન સમુદ્ર (પર્શિયન ગલ્ફ) ના પ્રશ્નો

પર્શિયન સમુદ્ર અને ખાસ કરીને ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) એ વિશ્વનો સૌથી મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ છે:

• તેલનો માર્ગ: દુનિયાનું અંદાજે ૨૦% તેલ આ સાંકડી સમુદ્રધૂનીમાંથી પસાર થાય છે. જેની પર ઈરાન અને ગલ્ફના દેશો દાવો કરે છે. 

• ઈરાનનો દબદબો: ઈરાન વારંવાર ધમકી આપે છે કે જો અમેરિકા હુમલો કરશે, તો તે આ માર્ગ બંધ કરી દેશે. જો આવું થાય, તો વિશ્વમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર ઠપ્પ થઈ શકે છે.

• જહાજો પર હુમલા: આ વિસ્તારમાં તેલના ટેન્કરો પર ડ્રોન કે મિસાઇલ હુમલાની ઘટનાઓ અવારનવાર બનતી રહે છે, જેના કારણે અમેરિકાએ ત્યાં પોતાની નૌકાસેના તૈનાત રાખી છે.