અફઘાનિસ્‍તાનમાં પતિઓને તેમની પત્‍નીઓ અને બાળકોને શારીરિક સજા કરવાની મંજૂરી

ગંભીર ગુનાઓ માટેની શારીરિક સજા જેલ વહીવટ નહીં પરંતુ ઇસ્લામિક ધર્મગુરુઓ નક્કી કરશે.

કાબુલ, અફઘાનિસ્‍તાનમાં તાલિબાન સરકાર દ્વારા લાગુ કરાયેલા નવી દંડ સંહિતાએ ગંભીર આંતરરાષ્ટ્રીય ચિતા ઉભી કરી છે. આ કાયદો પતિઓને તેમની પત્‍નીઓ અને બાળકોને શારીરિક સજા કરવાની મંજૂરી આપે છે, જો કે તેનાથી હાડકાં તૂટેલા કે ખુલ્‍લા ઘા ન થવા જોઇએ તેવી પણ જોગવાઇ છે.

The Taliban has introduced a controversial 90-page penal code in Afghanistan that critics say effectively legalises domestic violence, provided it does not result in “broken bones or open wounds.” The law, approved by supreme leader Hibatullah Akhundzada, has triggered widespread international condemnation from human rights organisations.

માનવ અધિકાર સંગઠનોએ આ જોગવાઈને, ઘરેલુ હિંસાને કાયદેસર બનાવવા તરફ એક મોટું પગલું ગણાવ્‍યું છે. ટીકાકારો કહે છે કે કાયદો મહિલાઓને કાનૂની રક્ષણ આપવાને બદલે તેમના ઉપર હિંસા માટે છૂટ આપે છે. આ નવી દંડ સંહિતા પર તાલિબાનના સુપ્રીમ લીડર હિબતુલ્‍લાહ અખુનઝાદા દ્વારા હસ્‍તાક્ષર કરવામાં આવ્‍યા હતા. ૯૦ પાનાનો આ દસ્‍તાવેજ અફઘાન સમાજમાં દંડ પ્રણાલીને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખે છે.

મુખ્ય જોગવાઈઓ

• ઘરેલુ હિંસા કાયદેસર: પતિઓને પત્ની અને બાળકોને શારીરિક સજા કરવાની છૂટ, શરત એ કે હાડકાં ન તૂટે અને ખુલ્લા ઘા ન થાય.
• સજા મર્યાદિત: જો ગંભીર ઈજા કે ફ્રેક્ચર થાય તો પતિને વધુમાં વધુ 15 દિવસની જેલ, તે પણ ત્યારે જ જ્યારે સ્ત્રી કોર્ટમાં સાબિત કરી શકે.
• કોર્ટમાં હાજરીની શરતો: સ્ત્રીએ સંપૂર્ણ બુરખો પહેરવો ફરજિયાત અને પતિ અથવા પુરુષ વાલી સાથે હાજર રહેવું જરૂરી.
• સામાજિક નિયંત્રણ: પરિણીત સ્ત્રી પતિની પરવાનગી વિના સંબંધીઓને મળે તો 3 મહિના સુધીની જેલ.

અન્ય વિવાદાસ્પદ પાસાં

• 2009નો EVAW કાયદો રદ: જે મહિલાઓને ઘરેલુ હિંસાથી બચાવતો હતો, તેને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દેવામાં આવ્યો.
• સામાજિક વર્ગીકરણ: અફઘાન સમાજને ચાર વર્ગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે – ઉલામા, અશરફ, મધ્યમ વર્ગ અને નીચલા વર્ગ. ગુનાની સજા હવે ગુનાની ગંભીરતા કરતાં આરોપીની સામાજિક સ્થિતિ પર આધારિત રહેશે.
• ધાર્મિક નેતૃત્વની ભૂમિકા: ગંભીર ગુનાઓ માટેની શારીરિક સજા જેલ વહીવટ નહીં પરંતુ ઇસ્લામિક ધર્મગુરુઓ નક્કી કરશે.
• ચર્ચા પર પ્રતિબંધ: આ દંડ સંહિતાની જાહેર ચર્ચા કરવી પણ ગુનો ગણાશે.

કાયદા અનુસાર, જો કોઈ પતિ તેની પત્‍ની પર અભદ્ર બળનો ઉપયોગ કરે છે, જેના પરિણામે ગંભીર ઈજા થાય છે અથવા ફ્રેક્‍ચર થાય છે, તો તેને વધુમાં વધુ ૧૫ દિવસની જેલની સજા થઈ શકે છે. જો કે, સજા ત્‍યારે જ આપવામાં આવશે જ્‍યારેસ્ત્રી કોર્ટમાં દુર્વ્‍યવહાર સાબિત કરી શકે. કોર્ટમાં હાજરી દરમિયાન,સ્ત્રીએ સંપૂર્ણપણે બુરખો પહેરવો જોઈએ અને તેના પતિ અથવા પુરુષ વાલી સાથે રહેવું જોઈએ.

કાયદાનું બીજું વિવાદાસ્‍પદ પાસું એ છે કે જો કોઈ પરિણીત મહિલા તેના પતિની પરવાનગી વિના સંબંધીઓને મળે છે તો તેને ત્રણ મહિના સુધીની જેલ થઈ શકે છે. ટીકાકારો કહે છે કે આ જોગવાઈ મહિલાઓને સામાજિક રીતે વધુ નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ છે, જે તેમની વ્‍યક્‍તિગત સ્‍વતંત્રતાને લગભગ ખતમ કરી નાખે છે. આમ જ્‍યારે આખી દુનિયા મહિલા અધિકારો અને સમાનતા વિશે વાત કરી રહી છે, ત્‍યારે એક દેશ એવો છે જેણે મહિલાઓ પર થતા અત્‍યાચારને કાનૂની રક્ષણ આપ્‍યું છે.

અફઘાનિસ્‍તાનની તાલિબાન સરકારે ફરી એકવાર મહિલાઓ સામે ભયાનક કાયદો લાગુ કર્યો છે. આ નવા હુકમનામાએ ઘરેલુ હિસાને વર્ચ્‍યુઅલ રીતે કાયદેસર બનાવી દીધી છે. આ દેશમાં પુરુષો હવે ફક્‍ત એક નાની શરત સાથે, તેમની પત્‍નીઓ પર ખુલ્‍લેઆમ હાથ ઉપાડવાની છૂટ આપી છે. આ કાયદો મહિલાઓને માણસ તરીકે નહીં, પરંતુ તેમના પતિના ગુલામ અથવા મિલકત તરીકે વર્તે છે.

આ સાથે તાલિબાને મહિલાઓ સામે હિસા નાબૂદી ઇવીએડબ્‍લ્‍યુ કાયદાને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દીધો છે, જે ૨૦૦૯ માં લાગુ કરવામાં આવ્‍યો હતો. આ કાયદો પાછલી સરકાર દરમિયાન મહિલાઓને ઘરેલુ હિસાથી બચાવવા માટે ઘડવામાં આવ્‍યો હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર જૂથો અને સંયુક્‍ત રાષ્ટ્ર ને આ ક્રિમિનલ પ્રોસિજર કોડને રોકવા માટે પગલાં લેવા વિનંતી કરવામાં આવી રહી છે.

નવા કાયદાનો સૌથી આઘાતજનક ભાગ એ છે કે તે અફઘાન સમાજને ચાર વર્ગોમાં વિભાજીત કરે છે – ઉલામા (ધાર્મિક વિદ્વાનો), અશરફ (ઉચ્‍ચ વર્ગ), મધ્‍યમ વર્ગ અને નીચલા વર્ગ. હવે, ગુનાની સજા ગુનાની ગંભીરતા કરતાં આરોપીની સામાજિક સ્‍થિતિ પર વધુ આધાર રાખશે. જો કોઈ ધાર્મિક વિદ્વાન ગુનો કરે છે, તો તેને ફક્‍ત સલાહ આપવામાં આવશે. ઉચ્‍ચ વર્ગના વ્‍યક્‍તિને સલાહ માટે કોર્ટમાં બોલાવવામાં આવશે.

મધ્‍યમ વર્ગ માટે સમાન ગુનામાં કેદ થશે, જ્‍યારે નીચલા વર્ગના વ્‍યક્‍તિને શારીરિક સજા સાથે કેદની સજા પણ થઈ શકે છે. કાયદા મુજબ, ગંભીર ગુનાઓ માટે શારીરિક સજા લાદવામાં આવશે, અને આ સજા જેલ વહીવટ દ્વારા નહીં પરંતુ ઇસ્‍લામિક ધર્મગુરુઓ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે. આ ન્‍યાય પ્રણાલીમાં ધાર્મિક નેતૃત્‍વની ભૂમિકાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

માનવ અધિકાર કાર્યકરો માને છે કે આ વ્‍યવસ્‍થા ન્‍યાયી ન્‍યાયના સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે અને સામાજિક અસમાનતાને વધુ વધારી શકે છે. અહેવાલો અનુસાર, લોકો આ કાયદા સામે બોલવામાં ડરે છે. તાલિબાને એક નવો આદેશ જારી કર્યો છે જે આ દંડ સંહિતાની જાહેર ચર્ચાને પણ ગુનો બનાવે છે. નિર્વાસિતોમાં કામ કરતી માનવાધિકાર સંસ્‍થા રાવડારીએ સંયુક્‍ત રાષ્ટ્ર અને અન્‍ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોને આ કાયદાના અમલીકરણને તાત્‍કાલિક રોકવા માટે તમામ કાનૂની પગલાં લેવા અપીલ કરી છે.

યુએનના ખાસ દૂત રીમ અલ-સાલેમે આ કાયદાને મહિલાઓ અને છોકરીઓ માટે ભયાનક ગણાવ્‍યો. તેમણે કહ્યું કે તાલિબાનને વિશ્વાસ છે કે કોઈ તેમને રોકી શકશે નહીં. તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને પ્રશ્ન કર્યો કે શું તેઓ આ પડકારનો જવાબ આપશે, ક્‍યારે? હવે બધાની નજર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય પર છે કે તેઓ આ મુદ્દા પર શું પગલાં લે છે.