700 અબજ ડોલરથી વધુનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર ભારત પાસે

RBI ના કડક વલણથી 13 વર્ષનો સૌથી મોટો ઉછાળો, જાણો શું કહે છે SBI રિસર્ચનો લેટેસ્ટ રિપોર્ટ

નવી દિલ્હી: વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે ભારતીય રૂપિયાએ ગુરુવારે જોરદાર વાપસી કરી છે. સટોડિયાઓ પર રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની ત્રાટકતી નજર અને નવા નિયમોને કારણે રૂપિયો અમેરિકી ડોલર સામે 93.10 પર બંધ રહ્યો હતો, જે છેલ્લા ૧૩ વર્ષમાં એક દિવસનો સૌથી મોટો સુધારો છે. આ દરમિયાન SBI રિસર્ચનો એક મહત્વનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે, જે રૂપિયાની સ્થિતિ અને ભવિષ્યના જોખમો પર પ્રકાશ પાડે છે.

રૂપિયાનું અવમૂલ્યન અન્ય કરન્સીની સરખામણીએ સામાન્ય

SBI રિસર્ચના અહેવાલ મુજબ, ૨૭ ફેબ્રુઆરી પછી રૂપિયામાં જે ઘટાડો જોવા મળ્યો છે તે અન્ય વૈશ્વિક કરન્સીની સરખામણીમાં સંતુલિત છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ થી ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ વચ્ચે જ્યારે ડોલર ઇન્ડેક્સ ૬% ઘટ્યો હતો, ત્યારે રૂપિયો પણ ૬.૪% ઘટ્યો હતો. આ તે સમય હતો જ્યારે મોટાભાગની કરન્સી ડોલર સામે મજબૂત થઈ રહી હતી, પરંતુ રૂપિયો નહીં.

$700 બિલિયનનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર: ભારત માટે સુરક્ષા કવચ

રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ભારત પાસે ૭૦૦ અબજ ડોલરથી વધુનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserves) છે.

• આ ભંડાર ૧૦ મહિનાથી વધુની આયાતને આવરી લેવા માટે પૂરતો છે.

• ટૂંકા ગાળાનું દેવું અનામતના ૨૦% થી ઓછું છે.

• આ મજબૂત સ્થિતિ RBI ને બજારમાં દરમિયાનગીરી કરવા અને રૂપિયાને સ્થિર રાખવા માટે પૂરતો સમય અને શક્તિ આપે છે.

તેલના ભાવ અને મૂડી પ્રવાહનું જોખમ

SBI રિસર્ચે ચેતવણી આપી છે કે ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ અને વોલેટાઈલ કેપિટલ ફ્લો રૂપિયા માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. અહેવાલમાં સૂચન આપવામાં આવ્યું છે કે:

1. ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) માટે ખાસ ડોલર વિન્ડો શરૂ કરવી જોઈએ.

2. આ કંપનીઓની દૈનિક ૨૫૦-૩૦૦ મિલિયન ડોલરની માંગને અલગથી પૂરી કરવાથી બજારમાં બિનજરૂરી અસ્થિરતા ઘટશે.

ઓનશોર અને ઓફશોર માર્કેટમાં તફાવત

RBI દ્વારા બેંકો માટે ઓપન પોઝિશનના નિયમોમાં ફેરફારને કારણે ઓનશોર અને ઓફશોર માર્કેટ વચ્ચે તફાવત જોવા મળ્યો છે. સામાન્ય રીતે ભારતીય બેંકો ઓનશોર માર્કેટમાં ‘લોન્ગ’ અને ઓફશોરમાં ‘શોર્ટ’ પોઝિશન ધરાવે છે, જ્યારે વિદેશી બેંકો તેનાથી ઉલટું વલણ ધરાવે છે.

વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં જે દેશ પાસે વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserves) વધુ હોય, તેની આર્થિક સ્થિતિ વધુ મજબૂત માનવામાં આવે છે. વર્ષ 2026 ના અંદાજ મુજબ, ચીન હજુ પણ આ યાદીમાં વિશ્વમાં પ્રથમ ક્રમે છે. ભારત પણ $700 અબજની ઐતિહાસિક સપાટી વટાવીને વિશ્વના ટોચના પાંચ દેશોમાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરી ચૂક્યું છે.

ટોચના 5 દેશો અને તેમનો અંદાજિત ડોલર હિસ્સો:

1. ચીન: અંદાજે $3.2 ટ્રિલિયનના ભંડાર સાથે પ્રથમ સ્થાને છે. તેમના કુલ ભંડારમાં અમેરિકી ડોલરનો હિસ્સો લગભગ 58% જેટલો છે.

2. જાપાન: $1.2 ટ્રિલિયન સાથે બીજા ક્રમે છે. જાપાનના ભંડારમાં ડોલરનું પ્રમાણ સૌથી વધુ એટલે કે 72% ની આસપાસ રહે છે.

3. સ્વિટ્ઝરલેન્ડ: $950 અબજ સાથે ત્રીજા સ્થાને છે. તેમના ભંડારમાં ડોલરનો હિસ્સો અંદાજે 45% છે, કારણ કે તેઓ અન્ય યુરોપિયન કરન્સી પણ વધુ રાખે છે.

4. ભારત: $700 અબજ સાથે ચોથા ક્રમે છે. ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં અમેરિકી ડોલરનું પ્રભુત્વ સૌથી વધુ છે, જે અંદાજે 80% જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.

5. રશિયા: અંદાજે $600 અબજ સાથે પાંચમા સ્થાને છે. જોકે, પ્રતિબંધોને કારણે રશિયાએ ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડી છે, જે હવે માત્ર 15% ની આસપાસ છે.

Indian Rupee Appreciation, SBI Research Report Rupee, RBI Forex Reserves, Dollar vs Rupee News