ઈરાન સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ ખોલવા સંમત થયું: ઈરાન સાથે લાંબા ગાળાની શાંતિની નજીકઃ ટ્રમ્પ

ટ્રમ્પની ૧૪ દિવસના યુદ્ધવિરામની જાહેરાત બાદ ઈરાને કામચલાઉ ધોરણે ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ ખોલવાની જાહેરાત

ટ્રમ્પે કહ્યું કે વોશિંગ્ટનને “ઈરાન તરફથી ૧૦-પોઈન્ટનો પ્રસ્તાવ” મળ્યો છે, જેને તેમણે “વાટાઘાટો માટે વ્યવહારુ આધાર” ગણાવ્યો હતો.

યુદ્ધનો ભય ઓછો થતા શેરબજાર રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધશે, આગામી દિવસોમાં ભારત સહિત વિશ્વભરના શેરબજારોમાં પોઝિટિવ અસર જોવા મળશે.

તેહરાન, ૮ એપ્રિલ (IANS): ઈરાને બુધવારે સંકેત આપ્યો હતો કે જો તેના પરના હુમલા બંધ કરવામાં આવે તો તે તેની સૈન્ય પ્રતિક્રિયા રોકવા તૈયાર છે. સાથે જ ઈરાને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ ને બે અઠવાડિયાના સમયગાળા માટે કામચલાઉ ધોરણે ખોલવાની જાહેરાત કરી હતી.

ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, આ વિકાસ એવા સમયે થયો છે જ્યારે યુદ્ધવિરામ માટેની વાટાઘાટો ચાલી રહી છે, જે ચાલુ તણાવમાં ઘટાડો થવાના સંકેત આપે છે.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, બે અઠવાડિયાની વિન્ડો (સમયગાળો) આપવામાં આવશે જે દરમિયાન જહાજોને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થવા દેવામાં આવશે, જોકે આ માટે ઈરાની સત્તાવાળાઓ સાથે યોગ્ય સંકલન અને કામગીરીની શરતોનું પાલન કરવાનું રહેશે.

આ પગલા પાછળનો સંદર્ભ સમજાવતા ઈરાનના વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું કે, આ નિર્ણય “અમેરિકા દ્વારા તેના ૧૫-પોઈન્ટના પ્રસ્તાવ પર આધારિત વાટાઘાટો માટેની વિનંતી તેમજ યુએસ પ્રમુખ દ્વારા ઈરાનના ૧૦-પોઈન્ટના પ્રસ્તાવના સામાન્ય માળખાને વાટાઘાટોના આધાર તરીકે સ્વીકારવાની જાહેરાતને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે.”

તેમણે ઉમેર્યું કે ઈરાનનું વલણ શરતી છે અને તે વળતા પગલાં પર નિર્ભર છે. અરાઘચીએ ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના વલણને ટાંકીને કહ્યું કે, “જો ઈરાન વિરુદ્ધ હુમલા અટકાવવામાં આવશે, તો અમારા શક્તિશાળી સશસ્ત્ર દળો તેમની રક્ષણાત્મક કામગીરી બંધ કરશે. બે અઠવાડિયાના સમયગાળા માટે, ઈરાનના સશસ્ત્ર દળો સાથેના સંકલન અને ટેકનિકલ મર્યાદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી સુરક્ષિત પસાર થવું શક્ય બનશે.”

દરમિયાન, ટ્રમ્પે પણ જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ ઈરાન પરના આયોજિત સૈન્ય હુમલાઓને બે અઠવાડિયા માટે સ્થગિત કરવા સંમત થયા છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “ઈસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાન સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને સંપૂર્ણ, તાત્કાલિક અને સુરક્ષિત રીતે ખોલવા માટે સંમત થાય તે શરતે, હું બે અઠવાડિયાના સમયગાળા માટે ઈરાન પર બોમ્બમારો અને હુમલા સ્થગિત કરવા સંમત છું.” તેમણે આ પગલાને “દ્વિપક્ષીય યુદ્ધવિરામ” ના ભાગ તરીકે વર્ણવ્યું હતું.

આ જાહેરાત ગલ્ફ (અખાત) માં ચાલી રહેલા મોટા તણાવમાં કામચલાઉ વિરામનો સંકેત આપે છે, જેમાં ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે યુએસના સૈન્ય લક્ષ્યો પહેલેથી જ પ્રાપ્ત થઈ ગયા છે. તેમણે કહ્યું કે, “આમ કરવાનું કારણ એ છે કે અમે તમામ સૈન્ય ઉદ્દેશ્યો પહેલેથી જ પૂરા કર્યા છે અને તેનાથી પણ આગળ વધ્યા છીએ, અને અમે ઈરાન સાથે લાંબા ગાળાની શાંતિ અને મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ અંગેના નિર્ણાયક કરારની ખૂબ નજીક છીએ.”

ટ્રમ્પે કહ્યું કે વોશિંગ્ટનને “ઈરાન તરફથી ૧૦-પોઈન્ટનો પ્રસ્તાવ” મળ્યો છે, જેને તેમણે “વાટાઘાટો માટે વ્યવહારુ આધાર” ગણાવ્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું કે, “યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે ભૂતકાળના વિવાદના લગભગ તમામ મુદ્દાઓ પર સહમતી સધાઈ ગઈ છે,” જે સૂચવે છે કે આ વિરામ બંને પક્ષોને શરતોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે સમય આપશે.

ટ્રમ્પે આ ઘટનાક્રમને આ ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા લાવવાના પ્રયાસોમાં એક મોટી સફળતા ગણાવી હતી. ટ્રમ્પની ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ મીડિયા પરની આ પોસ્ટ તેમની રાત્રે ૮ વાગ્યાની (EST) સમયસીમાના ૯૦ મિનિટ પહેલા આવી હતી, જેમાં તેમણે ઈરાનને સોદા માટે સંમત થવા અથવા તો “પાષાણ યુગ” (Stone Age) સુધી બોમ્બમારાનો સામનો કરવા તૈયાર રહેવા કહ્યું હતું.

૧. તેલના ભાવમાં ઘટાડો (Crude Oil Prices)

દુનિયાના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૦% થી ૨૫% હિસ્સો આ સાંકડી ખાડીમાંથી પસાર થાય છે. જ્યારે પણ અહીં તણાવ વધે છે, ત્યારે તેલના ભાવ આસમાને પહોંચે છે. આ માર્ગ ખુલતા:

• વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવ ઘટશે અથવા સ્થિર થશે.

• ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પરની દબાણ ઓછું થશે.

૨. વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા (Energy Security)

સાઉદી અરેબિયા, ઈરાક, યુએઈ (UAE), કુવૈત અને કતાર જેવા મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશો તેમનું તેલ અને ગેસ (LNG) મોકલવા માટે આ માર્ગ પર નિર્ભર છે.

• આ માર્ગ ખુલવાથી વિશ્વના દેશોને ઉર્જાનો પુરવઠો કોઈપણ અવરોધ વગર મળતો રહેશે.

• ખાસ કરીને યુરોપ અને એશિયાના દેશોમાં ઉર્જાનું સંકટ ટળશે.

૩. શિપિંગ કોસ્ટમાં ઘટાડો (Reduced Shipping Cost)

જ્યારે હોર્મુઝની ખાડી બંધ હોય અથવા ત્યાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ હોય, ત્યારે શિપિંગ કંપનીઓએ:

• મોંઘા વીમા (Insurance) પ્રીમિયમ ચૂકવવા પડે છે.

• વૈકલ્પિક લાંબા માર્ગો લેવા પડે છે. આ માર્ગ ખુલતા શિપિંગ ખર્ચ ઘટશે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ફાયદાકારક છે.

૪. ભારત માટે વિશેષ મહત્વ

ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો અખાતી દેશોમાંથી આયાત કરે છે.

• પુરવઠો: ઈરાક અને સાઉદી અરેબિયાથી આવતા જહાજો આ જ માર્ગે ભારત આવે છે.

• મોંઘવારી: જો તેલ મોંઘું થાય તો ભારતમાં મોંઘવારી વધે છે. માર્ગ ખુલતા મોંઘવારી નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ મળશે.

• પોર્ટ કનેક્ટિવિટી: ભારતના પશ્ચિમ કિનારાના બંદરો (જેમ કે કંડલા અને મુંદ્રા) માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વનો છે.

૫. વૈશ્વિક શેરબજારોમાં તેજી

યુદ્ધનો ભય ઓછો થતા રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધશે, જેનાથી ભારત સહિત વિશ્વભરના શેરબજારોમાં પોઝિટિવ અસર જોવા મળશે.