રશિયાથી ભારત સુધી ક્રૂડ ઓઇલ પહોંચાડવા મુખ્યત્વે ત્રણ દરિયાઈ માર્ગોનો ઉપયોગ થાય છે

રશિયાથી ભારત સુધી ક્રૂડ ઓઇલ પહોંચાડવા માટે કોઈ સીધી પાઇપલાઇન નથી, તેથી આ આખી પ્રક્રિયા દરિયાઈ માર્ગે (Sea Routes) વિશાળ ટેન્કરો દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવે છે. મુખ્યત્વે બે દરિયાઈ માર્ગોનો ઉપયોગ થાય છે:

૧. પશ્ચિમ માર્ગ (બાલ્ટિક સમુદ્ર અને સુએઝ નહેર મારફતે)

આ સૌથી વધુ વપરાતો માર્ગ છે. રશિયાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પ્રીમોર્સ્ક (Primorsk) અથવા ઉસ્ત-લુગા (Ust-Luga) બંદરોથી તેલ ભરાય છે.

• રૂટ: બાલ્ટિક સમુદ્ર ઉત્તર સમુદ્ર એટલાન્ટિક મહાસાગર જીબ્રાલ્ટરની સામુદ્રધુની ભૂમધ્ય સમુદ્ર સુએઝ નહેર (Suez Canal) લાલ સમુદ્ર  અરબી સમુદ્ર  ભારતનાં પશ્ચિમ બંદરો (જામનગર, મુંદ્રા).

• સમય: આ મુસાફરીમાં આશરે ૨૫ થી ૩૦ દિવસ લાગે છે.

૨. દક્ષિણ માર્ગ (બ્લેક સી – કાળો સમુદ્ર મારફતે)

રશિયાના દક્ષિણમાં આવેલા નોવોરોસિસ્ક (Novorossiysk) બંદરથી તેલ રવાના થાય છે.

• રૂટ: કાળો સમુદ્ર બોસ્પોરસ સામુદ્રધુની (તુર્કી) ભૂમધ્ય સમુદ્ર સુએઝ નહેર ભારત.

• આ માર્ગ પશ્ચિમ માર્ગ કરતા ટૂંકો છે, પરંતુ બોસ્પોરસમાં ટ્રાફિક અને ભૌગોલિક મર્યાદાઓ નડે છે.

૩. પૂર્વ માર્ગ (પેસિફિક રૂટ – રશિયન ફાર ઈસ્ટ)

રશિયાના પૂર્વી છેડે આવેલા કોઝમિનો (Kozmino) બંદરથી તેલ મોકલવામાં આવે છે.

• રૂટ: જાપાનનો સમુદ્ર, દક્ષિણ ચીન સાગર  મલક્કાની સામુદ્રધુની બંગાળની ખાડી ભારતનાં પૂર્વી બંદરો (વિશાખાપટ્ટનમ, પારાદીપ).

• આ રૂટનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે પૂર્વ ભારતની રિફાઇનરીઓ માટે થાય છે.

રશિયાથી તેલ લાવવામાં આવતા મુખ્ય પડકારો:

• વીમો અને શિપિંગ: યુક્રેન યુદ્ધ પછી રશિયન તેલ પર પશ્ચિમી દેશોએ પ્રતિબંધો મૂક્યા છે, તેથી ભારતે ઘણીવાર રશિયન જહાજો અથવા બિન-પશ્ચિમી વીમા કંપનીઓનો ઉપયોગ કરવો પડે છે.

• ક્રૂડની કિંમત: રશિયા ભારતને ‘Urals’ ગ્રેડનું ક્રૂડ ઓઇલ આપે છે, જે ઘણીવાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર (Brent Crude) કરતા ડિસ્કાઉન્ટ ભાવે મળે છે.

• ચુકવણીની પદ્ધતિ: ડોલરને બદલે ઘણીવાર રૂપિયા, દિરહામ અથવા યુઆન જેવી ચલણોમાં વ્યવહાર કરવાની જરૂર પડે છે.