ફક્ત તેની માતા દ્વારા ઉછરેલા બાળક માટે પિતાની સરનેમ જરૂરી નથી

૧૨ વર્ષની છોકરીએ શાળાના રેકોર્ડમાં તેનું નામ અને જાતિ યાદી ‘મરાઠા’ થી બદલીને અનુસૂચિત જાતિ કરવાની માંગ કરી હતી

મુંબઈ,  બોમ્બે હાઈકોર્ટે સિંગલ મધર કેસમાં એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. હાઈકોર્ટે જણાવ્યું છે કે ફક્ત તેની માતા દ્વારા ઉછરેલા બાળકને તેના પિતાની અટક અથવા જાતિ અપનાવવા માટે દબાણ કરી શકાતું નથી.

એક ૧૨ વર્ષની છોકરીએ એક અરજી દાખલ કરી હતી, જેમાં તેણે પોતાની શાળાના રેકોર્ડમાં તેનું નામ અને જાતિ યાદી “મરાઠા” થી બદલીને “અનુસૂચિત જાતિ” કરવાની માંગ કરતી અરજી દાખલ કરી હતી. તેની અરજીના જવાબમાં હાઇકોર્ટનો આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો હતો.

માધ્યમિક શાળા સંહિતાનો ઉલ્લેખ કરીને શાળાના અધિકારીઓએ ગયા વર્ષે બાળકીની વિનંતીને નકારી કાઢી હતી. બુધવારે જારી કરાયેલા હાઇકોર્ટના નિર્ણયમાં જણાવાયું હતું કે એકલ માતાને બાળકની નાગરિકતાના એકમાત્ર વાલી તરીકે માન્યતા આપવી એ માત્ર દાન નથી, પરંતુ બંધારણીય ફરજ છે.

આ પિતૃસત્તાક જવાબદારીથી બંધારણીય પસંદગી તરફ વંશને ભાગ્ય ગણવાથી ગૌરવને અધિકાર તરીકે માન્યતા આપવા તરફના પરિવર્તનને દર્શાવે છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટની ઔરંગાબાદ બેન્ચના ન્યાયાધીશ વિભા કાંકનવાડી અને એચ.એસ. વેણેગાંવકરે ૨ ફેબ્રુઆરીના રોજ પોતાનો ચુકાદો આપ્યો હતો.

ચુકાદામાં કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે શાળાના રેકોર્ડ ખાનગી દસ્તાવેજો નથી પરંતુ જાહેર દસ્તાવેજો છે જે બાળકના જીવન દરમ્યાન, વર્ષો, સંસ્થાઓ અને ક્્યારેક વ્યાવસાયિક કારકિર્દી દરમિયાન પણ સાથે રહે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જો બાળકનો વાલી માતા હોય, તો રેકોર્ડમાં પિતાની હાજરી નિયમિતપણે દર્શાવવી અયોગ્ય છે અને તેને વહીવટી ન્યાયીતા ગણી શકાય નહીં.

આ કેસમાં કોર્ટે કહ્યું કે જે સમાજ પોતાને વિકાસશીલ કહે છે તે આગ્રહ રાખી શકતો નથી કે બાળકની જાહેર ઓળખ એવા પિતા સાથે જોડાયેલી હોવી જોઈએ જે તેના જીવનમાં હાજર નથી.

હાઈકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે બાળકની માતા એકલ માતા-પિતા છે અને તેના વાલી હતા. માતાએ બાળકના પિતા પર જાતીય શોષણનો આરોપ લગાવ્યો હતો. બાદમાં બંને વચ્ચે સમાધાન થયું હતું, અને એવું નક્કી થયું હતું કે બાળક માતાની કાયમી કસ્ટડીમાં રહેશે. અરજદારો, સગીર બાળક અને તેની માતા બંનેએ દાવો કર્યો હતો કે શાળાના રેકોર્ડમાં પિતાની અટક ચાલુ રાખવી એ માત્ર એક વિસંગતતા જ નહીં પરંતુ બાળક માટે બિનજરૂરી સામાજિક અસુરક્ષા પણ છે.