નેપાળના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન કે.પી. શર્મા ઓલીના ભારત પ્રત્યેના કડવા વલણ પાછળનું કારણ શું છે?

તેઓ સીધા ‘ભારત વિરોધી’ હોવા કરતાં પણ વધુ તેમની ‘રાષ્ટ્રવાદી’ છબી અને ચીન તરફી ઝુકાવ માટે જાણીતા છે.

નેપાળના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન અને હાલના શક્તિશાળી નેતા કે.પી. શર્મા ઓલી (K.P. Sharma Oli) ના ભારત સાથેના સંબંધો ઘણા જટિલ અને ઉતાર-ચઢાવવાળા રહ્યા છે.

૧. ૨૦૧૫ ની આર્થિક નાકાબંધી (The 2015 Blockade)

ઓલીના ભારત પ્રત્યેના વિરોધનું સૌથી મોટું કારણ ૨૦૧૫ની નાકાબંધી છે. નેપાળે જ્યારે નવું બંધારણ અપનાવ્યું, ત્યારે ભારતે મધેશીઓના હકો મુદ્દે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. ત્યારબાદ નેપાળ સરહદેથી આવતી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ (પેટ્રોલ, ગેસ, દવાઓ) અટકી ગઈ. ઓલીએ આ માટે ભારતને જવાબદાર ગણાવ્યું અને આ ઘટનાનો ઉપયોગ કરીને નેપાળી જનતામાં ‘ભારત વિરોધી રાષ્ટ્રવાદ’ જગાવી પોતાની લોકપ્રિયતા વધારી.

૨. નકશા વિવાદ (The Map Controversy – 2020)

૨૦૨૦ માં ઓલી સરકારે નેપાળનો નવો રાજકીય નકશો જારી કર્યો, જેમાં ઉત્તરાખંડના લિપુલેખ, કાલાપાણી અને લિમ્પિયાધુરા વિસ્તારોને નેપાળના ભાગ તરીકે દર્શાવ્યા. આ મુદ્દે ભારત સાથેના સંબંધો અત્યંત વણસ્યા હતા. તેમણે આ મુદ્દાને નેપાળની અસ્મિતા સાથે જોડી દીધો હતો.

૩. ચીન તરફી ઝુકાવ (Pro-China Stance)

ઓલી માનતા હતા કે નેપાળની ભારત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી જોઈએ. આ માટે તેમણે ચીન સાથે પરિવહન અને વેપાર કરારો કર્યા. તેઓ ચીનની ‘બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ’ (BRI) ના મજબૂત સમર્થક રહ્યા છે, જે ભારતના હિતોની વિરુદ્ધ માનવામાં આવે છે.

૪. સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક નિવેદનો

ઓલી ઘણીવાર વિવાદાસ્પદ નિવેદનો માટે પણ જાણીતા છે. એકવાર તેમણે દાવો કર્યો હતો કે “સાચી અયોધ્યા” નેપાળમાં છે અને ભગવાન રામ નેપાળી હતા. આવા નિવેદનોથી ભારતના સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક સંગઠનોમાં ભારે રોષ જોવા મળ્યો હતો.

૫. ઘરેલું રાજકારણ

નેપાળમાં જ્યારે પણ કોઈ નેતાની ખુરશી જોખમમાં હોય, ત્યારે ભારતનો વિરોધ કરવો એ સત્તા ટકાવી રાખવાનો એક સરળ રસ્તો બની જાય છે. ઓલીએ અનેકવાર તેમના પક્ષમાં આંતરિક ડખા વખતે “ભારત મને હટાવવા માંગે છે” તેવું કાર્ડ રમીને લોકોની સહાનુભૂતિ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.