બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડોઃ પ્રતિ બેરલથી $100 નીચે આવી ગયો
AI Image
- બ્રેન્ટ ક્રૂડ: આ તેલ ‘Sweet and Light’ ગણાય છે. તેમાં સલ્ફરનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે, તેથી તેમાંથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ બનાવવું સરળ અને સસ્તું પડે છે.
ઈરાન સંમત થાય તો લશ્કરી કાર્યવાહી અને નાકાબંધી હટાવી શકાય છે.
વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ફરી એકવાર મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો છે, જેમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ $100 પ્રતિ બેરલથી નીચે આવી ગયો છે. અગાઉના સત્રમાં તેલમાં લગભગ 8%નો ઘટાડો થયો હતો. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ઓછો કરવાના સંભવિત પ્રયાસો વચ્ચે આ ઘટાડો આવ્યો છે.
અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકાએ ઈરાનને એક નવો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જેમાં બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત ફરી શરૂ કરવાનો અને ધીમે ધીમે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવાનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રસ્તાવ “એક પાનાના મેમોરેન્ડમ” ના રૂપમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. ઈરાન આગામી દિવસોમાં જવાબ આપે તેવી અપેક્ષા છે. આ સમાચારથી રોકાણકારોમાં આશા જાગી છે કે મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ ઓછા થઈ શકે છે, જેની સીધી અસર તેલ પુરવઠા પર પડશે.
વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંથી એક, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, છેલ્લા કેટલાક સમયથી લગભગ બંધ છે. ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેના તણાવને કારણે આ માર્ગ ખોરવાઈ ગયો છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ માર્ગ ફરીથી ખોલવાથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ શકે છે અને કિંમતોમાં વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે.
જોકે, કેટલાક નિષ્ણાતો કહે છે કે હાલનો ઘટાડો ઉતાવળમાં લેવાયેલી પ્રતિક્રિયા હોઈ શકે છે. વિશ્લેષક વંદના હરિના મતે, જ્યાં સુધી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંપૂર્ણપણે ફરી ખુલે નહીં ત્યાં સુધી બજારમાં સ્થિરતાની અપેક્ષા રાખવી મુશ્કેલ છે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિએ સંકેત આપ્યો છે કે જો ઈરાન સંમત થાય તો લશ્કરી કાર્યવાહી અને નાકાબંધી હટાવી શકાય છે. જોકે, જો કોઈ કરાર નહીં થાય તો પરિસ્થિતિ વધુ વણસી શકે છે. તેલના ભાવમાં વધઘટ ફુગાવાને વેગ આપી રહી હોવાથી અમેરિકા પણ સ્થાનિક દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને અન્ય ક્રૂડ ઓઇલ (જેમ કે WTI) વચ્ચેના મુખ્ય તફાવતો નીચે મુજબ છે:
૧. ભૌગોલિક સ્થાન (ઉત્પાદન ક્યાં થાય છે?)
-
બ્રેન્ટ ક્રૂડ: તે ઉત્તર સમુદ્ર (North Sea) માંથી એટલે કે યુરોપના શેટલેન્ડ આઇલેન્ડ્સ અને નોર્વેની આસપાસના સમુદ્રમાંથી કાઢવામાં આવે છે.
-
WTI (West Texas Intermediate): તે મુખ્યત્વે અમેરિકાના ટેક્સાસ અને આસપાસના વિસ્તારોની જમીનમાંથી નીકળે છે.
-
દુબઈ/ઓમાન ક્રૂડ: તે મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) ના દેશોમાંથી નીકળે છે.
૨. ગુણવત્તા (ઘનતા અને સલ્ફરનું પ્રમાણ)
ક્રૂડ ઓઇલની ગુણવત્તા બે બાબતો પરથી નક્કી થાય છે: ‘Sweet’ (સલ્ફર ઓછું હોય તો) અને ‘Light’ (ઘનતા ઓછી હોય તો).
-
બ્રેન્ટ ક્રૂડ: આ તેલ ‘Sweet and Light’ ગણાય છે. તેમાં સલ્ફરનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે, તેથી તેમાંથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ બનાવવું સરળ અને સસ્તું પડે છે.
-
WTI: આ તેલ બ્રેન્ટ કરતા પણ વધુ ‘સ્વીટ’ અને ‘લાઇટ’ હોય છે. તે સૌથી ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું તેલ ગણાય છે.
-
અન્ય (ઓરેન્જ/ભારે તેલ): ઘણા દેશોમાં મળતું તેલ ‘Sour’ (વધારે સલ્ફર વાળું) અને ‘Heavy’ હોય છે, જેને રિફાઇન કરવું મોંઘું પડે છે.
૩. કિંમત અને વેપાર (બેન્ચમાર્ક)
-
બ્રેન્ટ ક્રૂડ: દુનિયાના બે-તૃતિયાંશ (2/3) ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ બ્રેન્ટ ક્રૂડના આધારે નક્કી થાય છે. ભારત પણ જે તેલ ખરીદે છે તેના ભાવમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો મોટો રોલ હોય છે.
-
WTI: તે મુખ્યત્વે અમેરિકાના બજાર માટે બેન્ચમાર્ક છે.
-
તફાવત: સામાન્ય રીતે ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને ડિમાન્ડના કારણે બ્રેન્ટ અને WTI ના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ $૨ થી $૫ નો તફાવત રહેતો હોય છે.
૪. પરિવહન (Transportation)
-
બ્રેન્ટ ક્રૂડ: સમુદ્રમાંથી નીકળતું હોવાથી તેને સીધું જ મોટા જહાજો (Tanks) દ્વારા દુનિયાના કોઈપણ ખૂણે મોકલી શકાય છે, તેથી તેનું ટ્રાન્સપોર્ટેશન સસ્તું પડે છે.
-
WTI: તે જમીન પરથી નીકળે છે, તેથી તેને મોકલવા માટે પાઇપલાઇનની જરૂર પડે છે, જે ક્યારેક મર્યાદિત હોઈ શકે છે.
ભારત માટે કયું મહત્વનું છે?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું તેલ મધ્ય-પૂર્વના દેશો (ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા) અને રશિયા પાસેથી ખરીદે છે. ભારતની તેલની કિંમતો ‘Indian Basket’ પર આધારિત છે, જે મુખ્યત્વે બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને ઓમાન/દુબઈ ક્રૂડના ભાવનું મિશ્રણ છે. જો બ્રેન્ટ ક્રૂડ મોંઘું થાય, તો ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવાની શક્યતા વધી જાય છે.
શું તમે અત્યારના લેટેસ્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વિશે જાણવા માંગો છો?
