ભગવાન જગન્નાથજીની રથયાત્રા: ત્રણેય રથના દોરડાંના નામ અને તેનું આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ જાણો

સૌથી આગળ ભગવાન બળભદ્રનો રથ ચાલે છે, ત્યારબાદ દેવી સુભદ્રાનો અને સૌથી પાછળ ભગવાન જગન્નાથજીનો રથ આવે છે.

હિન્દુ ધર્મમાં એવી માન્યતા છે કે ભગવાનના રથનું દોરડું ખેંચવાથી જીવનના પાપોનું ક્ષય થાય છે અને ભગવાન જગન્નાથની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.

અમદાવાદ/પુરી: ભગવાન જગન્નાથજીની રથયાત્રા માત્ર ત્રણ ભવ્ય રથોની યાત્રા નથી, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલી દરેક પરંપરા, વિધિ અને પ્રતીકનું વિશેષ ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ છે. રથના પૈડાંથી લઈને ધ્વજ, ઘોડા અને દોરડાં સુધી દરેક વસ્તુને અલગ ઓળખ અને નામ આપવામાં આવ્યા છે.

ખાસ વાત એ છે કે ભગવાન જગન્નાથ, ભગવાન બળભદ્ર અને દેવી સુભદ્રાના રથને ખેંચવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ત્રણેય દોરડાંના પણ અલગ-અલગ નામ છે, જેનો ઉલ્લેખ પ્રાચીન પરંપરાઓમાં જોવા મળે છે. સૌથી આગળ ભગવાન બળભદ્રનો રથ ચાલે છે, ત્યારબાદ દેવી સુભદ્રાનો અને સૌથી પાછળ ભગવાન જગન્નાથજીનો રથ આવે છે.

ભગવાન જગન્નાથજીના રથનું દોરડું – શંખચૂડા નાગિણી

ભગવાન જગન્નાથજીના નંદિઘોષ રથને ખેંચવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા દોરડાનું નામ ‘શંખચૂડા નાગિણી’ છે. હજારો ભક્તો આ દોરડું પકડીને રથને આગળ ધપાવે છે. એવી ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દોરડાને સ્પર્શ કરવાથી પણ ભગવાનની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.

ભગવાન બળભદ્રના રથનું દોરડું – વાસુકી

ભગવાન બળભદ્રના તાલધ્વજ રથનું દોરડું ‘વાસુકી’ તરીકે ઓળખાય છે. વાસુકીનું નામ પૌરાણિક નાગરાજ સાથે જોડાયેલું છે અને તે શક્તિ, ધૈર્ય અને સંરક્ષણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

દેવી સુભદ્રાના રથનું દોરડું – સ્વર્ણચૂડા

દેવી સુભદ્રાના દર્પદલન (અથવા દેવદલન) રથનું દોરડું ‘સ્વર્ણચૂડા’ કહેવાય છે. આ નામ સમૃદ્ધિ, શુભતા અને દૈવી શક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

દર વર્ષે નવા દોરડાં બનાવવાની પરંપરા

રથયાત્રા માટે દર વર્ષે નવા દોરડાં તૈયાર કરવામાં આવે છે. પરંપરાગત રીતે કુશળ કારીગરો કુદરતી તંતુઓમાંથી આ દોરડાં બનાવે છે અને ધાર્મિક વિધિ બાદ જ તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. યાત્રા પૂર્ણ થયા પછી આ દોરડાંને પણ પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

દોરડું ખેંચવાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ

હિન્દુ ધર્મમાં એવી માન્યતા છે કે ભગવાનના રથનું દોરડું ખેંચવાથી જીવનના પાપોનું ક્ષય થાય છે અને ભગવાન જગન્નાથની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ રથ ખેંચવાની તક મેળવવા આતુર રહે છે.

ત્રણેય રથ અને તેમના દોરડાં

રથયાત્રા માત્ર ઉત્સવ નહીં, આસ્થા અને એકતાનું પ્રતીક

જગન્નાથજીની રથયાત્રા વિશ્વના સૌથી મોટા ધાર્મિક ઉત્સવોમાંની એક છે. રથના દોરડાંને સ્પર્શ કરવા અને ખેંચવા માટે રાજા હોય કે સામાન્ય ભક્ત, દરેક સમાન રીતે જોડાય છે. આ પરંપરા સમાનતા, સેવા, ભક્તિ અને માનવ એકતાનો અનોખો સંદેશ આપે છે.