ભારતીય બેંકોએ વિદેશી સપ્લાયર્સ પાસેથી સોના અને ચાંદીના નવા ઈમ્પોર્ટ ઓર્ડર લેવાનું સ્થગિત કરી દીધું

હાલમાં બજારમાં જ્વેલર્સ પાસે રહેલા જૂના સ્ટોક અને એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETF) દ્વારા જ માંગ પૂરી કરવામાં આવી રહી છે.

મંજૂરીના અભાવે અંદાજે ૫ ટનથી વધુ સોનું અને આશરે ૮ ટન ચાંદી કસ્ટમ્સ ક્લિયરન્સ વિના વિવિધ બંદરો પર અટવાઈ ગઈ છે.

ભારત સોનાનો વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક અને ચાંદીનો સૌથી મોટો ખરીદદાર દેશ છે. જો ભારતની આયાત લાંબો સમય અટકી રહેશે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોના-ચાંદીના વૈશ્વિક ભાવ પર દબાણ આવશે.

Mumbai, ભારતીય જ્વેલરી બજાર અને કિંમતી ધાતુઓના રોકાણકારો માટે ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. દેશમાં સોના અને ચાંદીની આયાત અંગે હાલમાં મોટી અનિશ્ચિતતા પ્રવર્તે છે.

કેન્દ્ર સરકાર તરફથી જરૂરી મંજૂરીઓમાં થઈ રહેલા વિલંબને કારણે ભારતીય બેંકોએ વિદેશી સપ્લાયર્સ પાસેથી સોના અને ચાંદીના નવા આયાત ઓર્ડર લેવાનું હાલ પૂરતું સ્થગિત કરી દીધું છે. આ વહીવટી અવરોધને કારણે માત્ર સ્થાનિક બજાર જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક ભાવ અને ભારતના અર્થતંત્ર પર પણ વ્યાપક અસર પડવાની શક્યતા સેવાઈ રહી છે.

વહીવટી ગૂંચવણ: DGFTના આદેશની પ્રતીક્ષા

રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, આ ગંભીર પરિસ્થિતિનું મુખ્ય કારણ સરકાર દ્વારા નવી પરવાનગીઓ જાહેર કરવામાં થઈ રહેલો વિલંબ છે. સામાન્ય રીતે, પ્રત્યેક નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં, વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હેઠળના ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) દ્વારા એક સત્તાવાર યાદી જાહેર કરવામાં આવે છે. આ યાદીમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા સોના અને ચાંદીની આયાત કરવા માટે જે બેંકોને અધિકૃત કરવામાં આવી હોય તેમના નામ અને દિશાનિર્દેશો હોય છે.

પાછલા વર્ષનો આદેશ એપ્રિલ ૨૦૨૫માં જારી કરવામાં આવ્યો હતો, જેની સમયમર્યાદા ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. ચાલુ એપ્રિલ મહિનાના અડધાથી વધુ દિવસો વીતી ગયા હોવા છતાં, DGFT તરફથી હજુ સુધી નવો પરિપત્ર કે આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો નથી. આ ટેકનિકલ કારણોસર, બેંકો પાસે કાનૂની રીતે નવા આયાત ઓર્ડર મૂકવાની સત્તા રહી નથી, પરિણામે સમગ્ર પ્રક્રિયા થંભી ગઈ છે.

બંદરો પર ટનબંધ માલ અટવાયો

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મંજૂરીના અભાવે અંદાજે ૫ ટનથી વધુ સોનું અને આશરે ૮ ટન ચાંદી કસ્ટમ્સ ક્લિયરન્સ વિના વિવિધ બંદરો પર અટવાઈ ગઈ છે. મુંબઈ અને કોલકાતાના મોટા બુલિયન વેપારીઓનું કહેવું છે કે, જ્યાં સુધી જૂનો સ્ટોક પોર્ટ પરથી ક્લિયર ન થાય ત્યાં સુધી નવા ઓર્ડર આપવાનો કોઈ અર્થ નથી. DGFT દ્વારા આદેશના સમય અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા ન હોવાથી બેંકો વિદેશી સપ્લાયર્સ સાથે નવા કરાર કરતા ખચકાઈ રહી છે.

બજાર પર અસર: માંગ અને ભાવમાં વધઘટ

વર્ષ ૨૦૨૫ દરમિયાન ભારતમાં સોનાની માંગમાં પહેલેથી જ ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. માંગ આશરે ૭૧૦.૯ મેટ્રિક ટન નોંધાઈ હતી, જે છેલ્લા પાંચ વર્ષની સૌથી નીચલી સપાટી છે. હાલમાં બજારમાં જ્વેલર્સ પાસે રહેલા જૂના સ્ટોક અને એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETF) દ્વારા જ માંગ પૂરી કરવામાં આવી રહી છે.

જો આયાત પ્રક્રિયા ટૂંક સમયમાં શરૂ નહીં થાય, તો બજારમાં પુરવઠાની ભારે અછત સર્જાઈ શકે છે. ખાસ કરીને અક્ષય તૃતીયા જેવા સોનાની ખરીદી માટેના પવિત્ર તહેવારો નજીક આવી રહ્યા છે, ત્યારે પુરવઠો ઘટવાથી સોનાના ભાવમાં મોટું ‘પ્રીમિયમ’ વસૂલવામાં આવે તેવી શક્યતા છે, જે અંતે ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર ભાર વધારશે.

અર્થતંત્ર પર બેવડી અસર

ભારત સોનાનો વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક અને ચાંદીનો સૌથી મોટો ખરીદદાર દેશ છે. જો ભારતની આયાત લાંબો સમય અટકી રહેશે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોના-ચાંદીના વૈશ્વિક ભાવ પર દબાણ આવશે.

બીજી તરફ, આ પરિસ્થિતિનો એક સકારાત્મક પાસું પણ છે. સોનાની આયાત ઘટવાથી ભારતની વેપાર ખાધ (Trade Deficit) માં ઘટાડો થશે. કિંમતી ધાતુઓની ખરીદી માટે વિદેશી મુદ્રા ઓછી વપરાશે, જેનાથી ભારતીય રૂપિયાને મજબૂત થવામાં મદદ મળી શકે છે. નોંધનીય છે કે રૂપિયો આ વર્ષે એશિયામાં નબળું પ્રદર્શન કરનારા ચલણોમાં સામેલ રહ્યો છે, તેથી આયાતમાં ઘટાડો ચલણ માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.

ઉદ્યોગની માંગ

બુલિયન અને જ્વેલરી એસોસિએશને સરકાર પાસે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપની માંગ કરી છે. ઉદ્યોગપતિઓનું કહેવું છે કે, આ પ્રકારના વહીવટી વિલંબથી બજારમાં અનિશ્ચિતતા અને અફવાઓ ફેલાય છે, જે લાંબા ગાળે વેપારને નુકસાન પહોંચાડે છે. હવે સૌની નજર DGFTના આગામી પરિપત્ર પર છે, જે સોના-ચાંદીના બજારની દિશા નક્કી કરશે.