તાલિબાનીઓ ડ્‌યુરન્ડ લાઇન ઓળંગી પાક. ઘૂસ્યા- શું તેની અસર ભારત પર થશે?

નૂરખાન એરબેઝ પર ભીષણ હુમલો-મધ્ય એશિયા અને દક્ષિણ એશિયાને જોડતો મહત્વનો માર્ગ  ડુરન્ડ લાઈન

કાબુલ,  વિશ્વભરમાં યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયા છે ત્યારે હવે દક્ષિણ એશિયામાં પણ સ્થિતિ અત્યંત સ્ફોટક બની છે. ઇઝરાયેલ-ઈરાન સંઘર્ષની વચ્ચે હવે અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે છેલ્લા એક મહિનાથી ચાલી રહેલો તણાવ લોહિયાળ જંગમાં ફેરવાયો છે.

સોમવારે તાલિબાન સરકારે દાવો કર્યો છે કે તેમના લડાયકોએ પાકિસ્તાનના અત્યંત સુરક્ષિત ગણાતા નૂર ખાન એરબેઝ પર સચોટ હવાઈ હુમલો કર્યો છે.

તાલિબાન સરકારના રક્ષા મંત્રાલયના ડેપ્યુટી પ્રવક્તા હમદુલ્લા ફિતરતે સોશિયલ મીડિયા પર આ હુમલાની પુષ્ટિ કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, તાલિબાન વાયુસેનાએ રાવલપિંડીના નૂર ખાન એરબેઝ ઉપરાંત બલૂચિસ્તાનના ક્વેટામાં આવેલી ૧૨મી કોરના હેડક્વાર્ટર અને ખૈબર પખ્તુનખ્વાના મનમોહદ ક્ષેત્રના સૈન્ય કેમ્પ પર પણ સંકલિત હુમલા કર્યા છે.

તાલિબાની મંત્રીએ દાવો કર્યો છે કે તેમના લડાયકો ડ્‌યુરન્ડ લાઇન (સરહદ) ઓળંગીને પાકિસ્તાની સીમામાં પ્રવેશ કરી ચૂક્યા છે. આ હુમલાના પુરાવા તરીકે વીડિયો પણ શેર કરવામાં આવ્યો છે. પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં તાલિબાન પ્રવક્તાએ અરબી આયત ટાંકીને લખ્યું છે કે, જે તમારા પર હુમલો કરે, તમે પણ તેના પર તેટલો જ વળતો પ્રહાર કરો.

આ સાથે જ તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પાકિસ્તાની સૈન્યની કાર્યવાહીના જવાબમાં આ ‘સચોટ અને સંકલિત’ ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાની સેનાએ પણ દાવો કર્યો છે. પાકિસ્તાન મુજબ, છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં ચાલેલી અથડામણમાં અત્યાર સુધીમાં ૪૦૦થી વધુ અફઘાન લડાયકો માર્યા ગયા છે અને સેંકડો ઘાયલ થયા છે. જોકે, તાલિબાનના આજના હુમલાએ પાકિસ્તાની સુરક્ષા એજન્સીઓમાં દોડધામ મચાવી દીધી છે.

ડુરન્ડ લાઈન (Durand Line) એ અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ છે. આ સરહદ વિશ્વની સૌથી વિવાદાસ્પદ અને સંવેદનશીલ સરહદોમાંની એક માનવામાં આવે છે.

તેના વિશેની વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે:

૧. ઇતિહાસ અને સ્થાપના

• ક્યારે નક્કી થઈ?: આ લાઈન ૧૨ નવેમ્બર, ૧૮૯૩ ના રોજ નક્કી કરવામાં આવી હતી.

• કોણે નક્કી કરી?: બ્રિટિશ ઇન્ડિયાના તત્કાલીન વિદેશ સચિવ સર મોર્ટિમર ડુરન્ડ અને અફઘાનિસ્તાનના અમીર અબ્દુલ રહેમાન ખાન વચ્ચે આ સમજૂતી થઈ હતી.

• હેતુ: તે સમયે બ્રિટિશ ભારત અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચેના પ્રભાવ ક્ષેત્રોને અલગ પાડવા અને રશિયન સામ્રાજ્યના વિસ્તારને રોકવા માટે આ ‘બફર ઝોન’ બનાવવામાં આવ્યો હતો.

૨. ભૌગોલિક સ્થિતિ

• લંબાઈ: આ સરહદ અંદાજે ૨,૬૪૦ કિલોમીટર (૧,૬૪૦ માઈલ) લાંબી છે.

• વિસ્તાર: તે પશ્ચિમમાં ઈરાનની સરહદથી શરૂ થઈને પૂર્વમાં ચીનની સરહદ સુધી જાય છે. તે હિન્દુકુશ પર્વતમાળા અને પશ્તૂન આદિવાસી વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે.

૩. વિવાદનું મુખ્ય કારણ

ડુરન્ડ લાઈન વિવાદનું કેન્દ્ર હોવા પાછળ મુખ્ય કારણો આ મુજબ છે:

• પશ્તૂન સમુદાયનું વિભાજન: આ લાઈને પશ્તૂન (પઠાણ) જાતિના લોકોને બે ભાગમાં વહેંચી દીધા. એક ભાગ અત્યારના પાકિસ્તાનમાં (ખૈબર પખ્તુનખ્વા) અને બીજો અફઘાનિસ્તાનમાં રહ્યો.

• અફઘાનિસ્તાનનો અસ્વીકાર: અફઘાનિસ્તાનની કોઈપણ સરકારે (પછી તે રાજાશાહી હોય, લોકશાહી હોય કે હાલનું તાલિબાન શાસન) આ લાઈનને ક્યારેય સત્તાવાર આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ તરીકે સ્વીકારી નથી. તેમનું માનવું છે કે આ કરાર બ્રિટિશરોએ દબાણપૂર્વક કર્યો હતો અને તેની મુદત ૧૦૦ વર્ષની હતી જે હવે પૂરી થઈ ગઈ છે.

• પાકિસ્તાનનું વલણ: પાકિસ્તાન તેને કાયદેસરની સરહદ માને છે અને આ સરહદ પર ફેન્સિંગ (તારબંધી) કરી રહ્યું છે, જેનો અફઘાનિસ્તાન વિરોધ કરે છે.

૪. વર્તમાન સ્થિતિ (૨૦૨૬ મુજબ)

• તાલિબાન સાથે સંઘર્ષ: તાલિબાન સત્તામાં આવ્યા પછી પણ ડુરન્ડ લાઈન પર પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે અવારનવાર ગોળીબારની ઘટનાઓ બને છે.

• આતંકવાદ: આ વિસ્તાર દુર્ગમ પહાડી હોવાથી આતંકવાદી સંગઠનો (જેમ કે TTP – તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન) માટે આશરો લેવાનું અને સરહદ ઓળંગવાનું સરળ રહે છે.

• ભૌગોલિક મહત્વ: તે મધ્ય એશિયા અને દક્ષિણ એશિયાને જોડતો મહત્વનો માર્ગ છે.

• વૈશ્વિક પ્રભાવ: આ સરહદ પરની અસ્થિરતાની અસર ભારત સહિત સમગ્ર એશિયાની સુરક્ષા પર પડે છે.

શું તમે જાણો છો? ભારત માટે પણ ડુરન્ડ લાઈન મહત્વની છે કારણ કે ગીલગિટ-બાલ્ટિસ્તાન (જે ભારતનો ભાગ છે) નો એક નાનો હિસ્સો અફઘાનિસ્તાન સાથે સરહદ વહેંચે છે, જેને ‘વાખાન કોરિડોર’ કહેવામાં આવે છે.