ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી હાઇડ્રોજન ટ્રેન હરિયાણામાં જીંદ-સોનીપત વચ્ચે 89 કિમી રૂટ પર દોડશે

• આ ટ્રેન જીંદ-સોનીપત વચ્ચે ૮૯ કિમી રૂટ પર દોડશે. -તે માત્ર પાણીની વરાળ છોડીને શૂન્ય ઉત્સર્જન કરે છે.
• તેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મુજબની આધુનિક સુરક્ષા સિસ્ટમ્સ છે. આ પ્રોજેક્ટ આત્મનિર્ભર ભારત અને હરિત વિકાસને વેગ આપશે.

નવી દિલ્હી, ૧૭ જુલાઈ: કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે શુક્રવારે ભારતના પ્રથમ સ્વદેશી હાઇડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેનના લોન્ચિંગને દેશની હરિત પરિવહન (ગ્રીન મોબિલિટી) યાત્રા માટે ખરેખર એક ઐતિહાસિક ક્ષણ ગણાવી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ પગલું સ્વચ્છ અને વધુ સ્વનિર્ભર પરિવહન પ્રણાલી તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ કદમ છે.

સોશિયલ media પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર એક પોસ્ટમાં મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી હરિયાણાના જીંદ-સોનીપત રૂટ પર દેશની પ્રથમ સ્વદેશી હાઇડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેનને લીલી ઝંડી બતાવી પ્રસ્થાન કરાવશે.

૧,૨૦૦ કિલોવોટ (kW) ના હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમથી સજ્જ આ ૧૦ કોચવાળી ટ્રેન માત્ર પાણીની વરાળ ઉત્સર્જિત કરે છે, જે તેને લગભગ શૂન્ય-ઉત્સર્જન ધરાવતું પરિવહનનું માધ્યમ બનાવે છે, તેમ ગોયલે જણાવ્યું હતું.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, આ લોન્ચિંગ દેશની ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ તરફની સફરમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે અને તે નવીનતા-આધારિત, ટકાઉ વિકાસ પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.

મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટને જીંદ ખાતે વિકસાવવામાં આવેલા સ્વદેશી હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ અને રિફ્યુઅલિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું સમર્થન પ્રાપ્ત છે, જેનાથી ભારત હાઇડ્રોજન સંચાલિત રેલ પરિવહનની શરૂઆત કરનારા વિશ્વના પસંદગીના દેશોના જૂથમાં સામેલ થશે.

આ ટ્રેન શરૂઆતમાં ઉત્તર રેલ્વેના ૮૯ કિલોમીટર લાંબા જીંદ-સોનીપત સેક્શન પર દોડશે.

પરંપરાગત ડીઝલ કે ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનોથી વિપરીત, હાઇડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેન પ્રોટોન એક્સચેન્જ મેમ્બ્રેન (PEM) ફ્યુઅલ સેલ દ્વારા ટ્રેનની અંદર જ વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. ટ્રેનમાં રાખેલા સિલિન્ડરોમાં સંગ્રહિત હાઇડ્રોજન, ફ્યુઅલ સેલની અંદર વાતાવરણમાંથી ઓક્સિજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને ટ્રેનના ટ્રેક્શન મોટર્સ માટે વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં આડપેદાશ તરીકે માત્ર પાણીની વરાળ અને ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે.

આ ટ્રેન બે હાઇડ્રોજન ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર અને આઠ ટ્રેલર કોચ ધરાવે છે, જેમાં પ્રત્યેક પાવર કાર ૧,૨૦૦ કિલોવોટ પાવર ઉત્પન્ન કરે છે. આશરે ૨,૬૦૦ મુસાફરોને લઈ જવા માટે ડિઝાઇન કરાયેલી આ ટ્રેન મહત્તમ ૧૧૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે દોડી શકે છે, જે તેને વૈશ્વિક સ્તરે વિકસિત સૌથી મોટા હાઇડ્રોજન સંચાલિત પેસેન્જર ટ્રેનસેટ્સમાંનું એક બનાવે છે.

આ કામગીરીને ટેકો આપવા માટે, ભારતીય રેલ્વેએ જીંદ ખાતે દેશની પ્રથમ સંકલિત રેલ્વે હાઇડ્રોજન ઇકોસિસ્ટમ સ્થાપી છે. અહીં ઇલેક્ટ્રોલિસિસ દ્વારા હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે, સંગ્રહ માટે તેને સંકુચિત (કમ્પ્રેસ્ડ) કરવામાં આવે છે અને સમર્પિત રિફ્યુઅલિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા સપ્લાય કરવામાં આવે છે.

આ પ્રોજેક્ટમાં હાઇડ્રોજન લીક ડિટેક્ટર, જ્યોત, ગરમી અને ધુમાડાના સેન્સર્સ, સતત વેન્ટિલેશન અને ઓટોમેટિક શટડાઉન સિસ્ટમ સહિતની બહુવિધ સુરક્ષા પ્રણાલીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. રેલ્વે મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ સિસ્ટમ આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ધોરણો અને પેટ્રોલિયમ એન્ડ એક્સપ્લોઝિવ્સ સેફ્ટી ઓર્ગેનાઇઝેશન (PESO) દ્વારા નિર્ધારિત વૈધાનિક જરૂરિયાતોનું પાલન કરે છે.

બ્રોડગેજ નેટવર્કના ૯૯ ટકાથી વધુ ભાગનું વીજળીકરણ કર્યા પછી હાઇડ્રોજન ટ્રેન એ ભારતીય રેલ્વેની વ્યાપક ગ્રીન ટ્રાન્ઝિશન વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે. તે ભારતના નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન અને લાંબા ગાળાના નેટ-ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનના લક્ષ્યોને પણ ટેકો આપે છે.