ક્રાંતિકારી મંગલ પાંડેની જન્મજયંતી: PM મોદીએ X પર પોસ્ટ લખીને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી

પ્રધાનમંત્રીએ મહાન ક્રાંતિકારી મંગલ પાંડેજીને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી

૨૯ માર્ચ, ૧૮૫૭ના રોજ બેરકપુર પરેડ ગ્રાઉન્ડ પર મંગલ પાંડેએ અંગ્રેજો વિરુદ્ધ ખુલ્લો બળવો કર્યો હતો.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે મહાન ક્રાંતિકારી મંગલ પાંડેજીને તેમની જન્મજયંતી પર શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. શ્રી મોદીએ કહ્યું કે તેમનું સાહસિક જીવન આજે પણ દરેક ભારતીયને ગર્વથી ભરી દે છે અને તેમની બહાદુરીની ગાથા દેશની દરેક પેઢીને પ્રેરણા આપતી રહેશે.

શ્રી મોદીએ X પર પોસ્ટ કરી; મહાન ક્રાંતિકારી મંગલ પાંડેજીને તેમની જન્મજયંતી પર આપણે હૃદયપૂર્વક શ્રદ્ધાંજલિ આપીએ છીએ. તેમણે પોતાની માતૃભૂમિની ગરિમા અને સન્માનની રક્ષા માટે સર્વસ્વ ન્યોછાવર કર્યું. તેમનું સાહસિક જીવન આજે પણ દરેક ભારતીયને ગર્વથી ભરી દે છે. દેશભક્તિથી છવાયેલી તેમની બહાદુરીની ગાથા દરેક પેઢીને પ્રેરણા આપતી રહેશે.

महान क्रांतिकारी मंगल पांडे जी को उनकी जयंती पर शत-शत नमन। मातृभूमि के स्वाभिमान और सम्मान की रक्षा के लिए उन्होंने अपना सर्वस्व न्योछावर कर दिया। उनका साहसिक जीवन आज भी हर भारतीय को गर्व से भर देता है। राष्ट्रभक्ति से ओतप्रोत उनकी शौर्यगाथा देश की हर पीढ़ी को प्रेरित करती रहेगी।

મંગલ પાંડે ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઇતિહાસમાં એક સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલું નામ છે. તેઓ ૧૮૫૭ના ભારતના પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ (સિપાહી વિદ્રોહ)ના જનક અને પ્રથમ શહીદ ગણાય છે. બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની સામે તેમણે ઉઠાવેલો અવાજ આખા દેશમાં ક્રાંતિની મશાલ બનીને પ્રગટ્યો હતો.

## પ્રારંભિક જીવન અને સૈન્યમાં પ્રવેશ

• જન્મ: મંગલ પાંડેનો જન્મ ૧૯ જુલાઈ, ૧૮૨૭ ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશના બલિયા જિલ્લાના નગવા ગામમાં એક બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.

• લશ્કરમાં પ્રવેશ: વર્ષ ૧૮૪૯માં, ૨૨ વર્ષની ઉંમરે તેઓ બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની સેનામાં જોડાયા. તેઓ બંગાળ નેટિવ ઇન્ફન્ટ્રી (BNI) ની ૩૪મી રેજિમેન્ટ માં એક સિપાહી તરીકે બેરકપુર (પશ્ચિમ બંગાળ) ખાતે ફરજ બજાવતા હતા.

## વિદ્રોહનું મુખ્ય કારણ: ચરબીવાળા કારતૂસ

૧૮૫૬માં બ્રિટિશ સેનાએ એક નવી રાયફલ—‘એનફિલ્ડ P-53’ (Enfield P-53) દાખલ કરી.

• આ રાયફલમાં વપરાતા કારતૂસને બંદૂકમાં ભરતા પહેલાં દાંતથી કાપીને ખોલવા પડતા હતા.

• ભારતીય સૈનિકોમાં એવી વાત ફેલાઈ ગઈ કે આ કારતૂસની ગ્રીસ (લુબ્રિકન્ટ) માં ગાય અને ડુક્કરની ચરબી નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

• ગાય હિન્દુઓ માટે પવિત્ર છે અને ડુક્કર મુસ્લિમો માટે વર્જિત છે. આનાથી હિન્દુ અને મુસ્લિમ બંને ધર્મના સૈનિકોની ધાર્મિક લાગણી દુભાઈ અને તેઓને લાગ્યું કે અંગ્રેજો તેમનો ધર્મ ભ્રષ્ટ કરવા માંગે છે.

## ૨૯ માર્ચ, ૧૮૫૭: ક્રાંતિનું રણશિંગું

૨૯ માર્ચ, ૧૮૫૭ના રોજ બેરકપુર પરેડ ગ્રાઉન્ડ પર મંગલ પાંડેએ અંગ્રેજો વિરુદ્ધ ખુલ્લો બળવો કર્યો.

• તેમણે અન્ય ભારતીય સૈનિકોને પણ દેશ અને ધર્મની રક્ષા કાજે આગળ આવવા હાકલ કરી.

• જ્યારે બ્રિટિશ સાર્જન્ટ મેજર હ્યુસન (Hewson) તેમને પકડવા આગળ વધ્યો, ત્યારે મંગલ પાંડેએ તેના પર ગોળી ચલાવી દીધી.

• ત્યારબાદ લેફ્ટનન્ટ બોગ (Baugh) પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યો, મંગલ પાંડેએ તેની ઘોડીને ગોળી મારી અને તલવારથી તેના પર હુમલો કર્યો.

• અંગ્રેજ અફસરોએ ભારતીય પલટનના જમાદાર ઈશ્વરી પ્રસાદને મંગલ પાંડેને ધરપકડ કરવાનો આદેશ આપ્યો, પરંતુ ઈશ્વરી પ્રસાદ અને અન્ય સૈનિકોએ પોતાના સાથી સૈનિક ધરપકડ કરવાની સાફ ના પાડી દીધી.

## ધરપકડ અને બલિદાન

જ્યારે મંગલ પાંડે ચારેય બાજુથી અંગ્રેજ સૈનિકોથી ઘેરાઈ ગયા અને ધરપકડ નિશ્ચિત લાગી, ત્યારે તેમણે અંગ્રેજોના હાથે પકડાવાને બદલે દેશ માટે સર્વોચ્ચ બલિદાન આપવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે પોતાની જ બંદૂકથી પોતાની છાતીમાં ગોળી મારી દીધી. જો કે, તેઓ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા પણ બચી ગયા.

બ્રિટિશ લશ્કરી અદાલત (Court Martial) દ્વારા તેમના પર કેસ ચલાવવામાં આવ્યો અને તેમને ફાંસીની સજા ફટકારવામાં આવી.

શહીદી દિન: બ્રિટિશ સરકાર એટલી ડરી ગઈ હતી કે રેજિમેન્ટમાં ફરી વિદ્રોહ ન થાય તે માટે નિયત તારીખ (૧૮ એપ્રિલ) ના દસ દિવસ પહેલાં જ, એટલે કે ૮ એપ્રિલ, ૧૮૫૭ ના રોજ સવારે મંગલ પાંડેને બેરકપુરમાં ફાંસી આપી દેવામાં આવી. તેમની ધરપકડ કરવાનો ઇનકાર કરનાર જમાદાર ઇશ્વરી પ્રસાદને પણ ૨૧ એપ્રિલે ફાંસી આપવામાં આવી હતી.

## મંગલ પાંડેની ક્રાંતિની અસરો

મંગલ પાંડેના બલિદાને આખા દેશમાં બ્રિટિશ શાસન વિરુદ્ધ ચાલી રહેલા અસંતોષમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું.

૧. ૧૮૫૭ના સંગ્રામની શરૂઆત: બેરકપુરની આ ઘટનાના થોડા જ સમય બાદ, ૧૦ મે ૧૮૫૭ના રોજ મેરઠ (Meerut) માં ભારતીય સૈનિકોએ ખુલ્લો બળવો કર્યો અને ‘દિલ્હી ચલો’ ના નારા સાથે સમગ્ર ઉત્તર અને મધ્ય ભારતમાં ક્રાંતિ ફેલાઈ ગઈ. ૨. ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીનો અંત: આ વિદ્રોહ એટલો મોટો હતો કે તેના કારણે બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીનું શાસન સમાપ્ત થયું અને ભારતનું શાસન સીધું બ્રિટિશ ક્રાઉન (રાણી વિક્ટોરિયા) ના હાથમાં ગયું. ૩. ‘પાંડે’ શબ્દ પ્રતીક બન્યો: બ્રિટિશ સૈનિકો માટે ‘પાંડે’ શબ્દ કોઈપણ બળવાખોર ભારતીય સૈનિકનો પર્યાય બની ગયો હતો.

## સન્માન

ભારત સરકારે ૧૯૮૪માં મંગલ પાંડેની યાદમાં એક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી. આ ઉપરાંત, તેમના સન્માનમાં બેરકપુરમાં એક પાર્કનું નામ ‘મંગલ પાંડે મહાઉદ્યાન’ રાખવામાં આવ્યું છે, જ્યાં તેઓએ અંગ્રેજો પર હુમલો કર્યો હતો.

મંગલ પાંડે માત્ર એક સૈનિક નહોતા, પરંતુ તેઓ ભારતની આઝાદીની લડતના એ પ્રથમ ચિંગારી હતા જેમણે બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના પાયા હચમચાવી દીધા હતા. તેમનું બલિદાન પેઢીઓ સુધી ભારતીયોને દેશભક્તિની પ્રેરણા આપતું રહેશે.