ભારતમાં PNG નેટવર્ક મજબૂત કરવાની તૈયારી: PNGનો કુલ દૈનિક વપરાશ આશરે ૧૬૦ થી ૧૭૦ MMSCMD

કેટલો PNG અને LPG દરરોજનો વપરાશ છે, PNG કેવી રીતે બને છે, LPG કેટલો આયાત કરવો પડે છે? 

(એજન્સી)નવી દિલ્હી, દેશમાં વધી રહેલી એલપીજી સિલિન્ડરની માગ અને સપ્લાય પરના દબાણને જોતા કેન્દ્ર સરકારે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. સરકારે રાજ્યોને નિર્દેશ આપ્યા છે કે પાઇપલાઇન ગેસ કનેક્શન માટેની નવી અરજીઓને હવે માત્ર ૨૪ કલાકની અંદર મંજૂરી આપવામાં આવે.

સરકારનો ઉદ્દેશ્ય વધુમાં વધુ લોકોને સિલિન્ડરના બદલે પાઇપલાઇન ગેસ તરફ વાળવાનો છે, જેથી ઘરેલુ ગેસ પરનું ભારણ ઓછું કરી શકાય.કેન્દ્ર સરકારે તમામ રાજ્યોને પત્ર લખીને જણાવ્યું છે કે પાઇપલાઇન સાથે જોડાયેલા તમામ જૂના પેન્ડિંગ કેસોનો તાત્કાલિક નિકાલ કરવામાં આવે.

આ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે ‘રોડ રેસ્ટોરેશન ચાર્જ’ (રસ્તો ખોદ્યા બાદ રિપેરિંગનો ખર્ચ) માફ કરવાની પણ સલાહ આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, કામમાં કોઈ અવરોધ ન આવે તે માટે દરેક રાજ્યમાં એક નોડલ આૅફિસરની નિમણૂક કરવાના આદેશ અપાયા છે.

પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે દેશમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલ-ડીઝલની ઉપલબ્ધતા સામાન્ય છે. પરંતુ એલપીજી સપ્લાય પર થોડું દબાણ ચોક્કસ છે, પરંતુ ક્્યાંય ડિસ્ટ્રીબ્યુટર પાસે ગેસ સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ ગયો હોય તેવી સ્થિતિ નથી. મંત્રાલયે લોકોને અપીલ કરી છે કે ગભરાઈને ઍડ્‌વાન્સ બુકિંગ ન કરે અને શક્્ય હોય ત્યાં સુધી ઓનલાઇન બુકિંગનો જ આગ્રહ રાખે.

ગેસની કાળાબજારી રોકવા માટે સરકાર કડક હાથે કામ લઈ રહી છે. અત્યાર સુધીમાં દેશભરમાં ૧૨,૦૦૦ જેટલા દરોડા પાડીને આશરે ૧૫,૦૦૦ ગેસ સિલિન્ડર જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે. દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, જમ્મુ-કાશ્મીર અને મધ્યપ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં મોટી કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. એકલા ઉત્તર પ્રદેશમાં જ દરોડા દરમિયાન ૧૦ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

કોમર્શિયલ ગેસના સપ્લાયને જાળવી રાખવા માટે અને એલપીજી પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સરકાર હવે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વિકલ્પો પર ભાર મૂકી રહી છે. ગુજરાત, બિહાર, છત્તીસગઢ અને કર્ણાટક સહિતના રાજ્યોએ વધારાના કેરોસીન ફાળવણી માટેના આદેશો જાહેર કરી દેવામાં આવ્યા છે.

૧. PNG અને LPG નો દૈનિક વપરાશ (અંદાજે)

ભારતમાં દરરોજ ગેસનો વપરાશ સતત વધી રહ્યો છે:

• LPG: ભારતમાં દરરોજ લગભગ ૮ થી ૯ લાખ ટન LPG નો વપરાશ થાય છે. ભારતમાં લગભગ ૩૦ કરોડથી વધુ ઘરેલુ કનેક્શન છે.

• PNG: કુદરતી ગેસનો કુલ દૈનિક વપરાશ (ઔદ્યોગિક અને ઘરેલુ સહિત) આશરે ૧૬૦ થી ૧૭૦ મિલિયન સ્ટાન્ડર્ડ ક્યુબિક મીટર (MMSCMD) છે. જેમાં ઘરેલુ PNG નો હિસ્સો નાનો છે પરંતુ તે ઝડપથી વધી રહ્યો છે.

૨. PNG (Piped Natural Gas) કેવી રીતે બને છે?

PNG કોઈ ફેક્ટરીમાં ‘બનાવવામાં’ આવતો નથી, પરંતુ તે જમીન કે સમુદ્રના તળિયેથી કુદરતી રીતે મળે છે:

• ઉત્પાદન: તે મુખ્યત્વે મિથેન ($CH_4$) વાયુ છે. તે તેલના કુવાઓ અથવા ગેસના ફિલ્ડ્સ (જેમ કે બોમ્બે હાઈ કે કૃષ્ણા-ગોદાવરી બેસિન) માંથી કાઢવામાં આવે છે.

• પ્રોસેસિંગ: જમીનમાંથી નીકળેલા ગેસમાં પાણી અને અશુદ્ધિઓ હોય છે. તેને રિફાઇનરીમાં સાફ કરવામાં આવે છે.

• વિતરણ: સાફ કરેલા શુદ્ધ કુદરતી ગેસને હાઈ-પ્રેશર પાઈપલાઈન દ્વારા શહેરો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. ત્યાંથી તેને નીચા દબાણ (Low Pressure) પર પાઈપો દ્વારા સીધા તમારા રસોડા સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે, જેને આપણે PNG કહીએ છીએ.

૩. LPG ની કેટલી આયાત કરવી પડે છે?

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશથી મંગાવે છે:

• ભારત પોતાની કુલ LPG જરૂરિયાતના ૫૦% થી ૬૦% જેટલો હિસ્સો આયાત કરે છે.

• મુખ્યત્વે સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને UAE જેવા દેશોમાંથી આ ગેસ મંગાવવામાં આવે છે. ઘરેલુ ઉત્પાદન (રિફાઇનરીઓ દ્વારા) પૂરતું ન હોવાથી આયાત પર નિર્ભરતા વધારે છે.