હવે સમય આવી ગયો છે: મહિલા અનામત ભારતીય લોકશાહીમાં કેવી રીતે પરિવર્તન લાવશે

• સુશ્રી શોભા કરંદલાજે કેન્દ્રીય MSME અને શ્રમ અને રોજગાર રાજ્ય મંત્રી

રાજ્ય મંત્રી તરીકે મારી પ્રથમ શપથ લેતી વખતે, મેં ખીચોખીચ ભરાયેલા ઓરડામાં ચારેબાજુ નજર નાખી અને ગણતરી કરી. તે જગ્યાએ હાજર મહિલાઓની સંખ્યા એક હાથની આંગળીઓ પર ગણી શકાય તેમ હતી. આ દ્રશ્ય એક છાપ છોડી ગયું, વ્યક્તિગત સિદ્ધિ તરીકે નહીં, પરંતુ મહિલાઓએ જાહેર ક્ષેત્રમાં હજુ કેટલું લાંબું અંતર કાપવાનું બાકી છે તેના સ્પષ્ટ સંકેત તરીકે.

હું દરિયાકાંઠાના કર્ણાટકના પુત્તુર પાસેના એક નાના ગામની વતની છું, જે પરંપરાગત રીતે સમૃદ્ધ પ્રદેશ છે, જ્યાં મહિલાઓએ હંમેશા તેમની સ્થિતિસ્થાપકતા અને શક્તિ દર્શાવી છે. હું જાણું છું કે તે શક્તિને જાહેર જીવનમાં કેવી રીતે માર્ગદર્શન આપવું, એવા માર્ગનેઅપનાવવો જે થોડા લોકોએ જ અપનાવ્યો છે. અને એ પણ કે દરેક મહિલાએ એ જ ઉત્સાહ સાથે સમાન તક મળતી નથી.

નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ પહેલા જ પસાર થઈ ચૂક્યો છે. સપ્ટેમ્બર 2023 માં સંસદ ચર્ચા થઈ; બંધારણમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો પરંતુ હવે મુશ્કેલ ભાગ આવે છે: તે વચનને જાળવી રાખવું.

લોકશાહી જે તેના લોકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે

ભારત 670 મિલિયન મહિલાઓનું ઘર છે પરંતુ ઘણા લાંબા વર્ષોથીઆપણા કાયદા ઘડનારાઓએ તે વસ્તીના માત્ર 15% નું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું છે. જે લોકશાહી તેના અડધા નાગરિકોને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાંથી સતત બાકાત રાખે છે તેને સાચી લોકશાહી ગણી શકાય નહીં; તે એક પ્રગતિ હેઠળનું કાર્ય રહે છે. નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ આ પ્રયાસને પૂર્ણ કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, પરંતુ કાગળ પરનો કાયદો ત્યારે જ મૂલ્યવાન બને છે જ્યારે તેનો અસરકારક રીતે અમલ થાય. જનગણના કરવાની જરૂર છે. ત્યારબાદ, સીમાંકનથવું જોઈએ, અને યોગ્ય સમયે સંસદ અને દરેક રાજ્ય વિધાનસભામાં ત્રીજા ભાગની બેઠકો મહિલાઓની હોવી જોઈએ.

જ્યારે કાયદા ઘડવામાં આવે છે ત્યાં મહિલાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે, ત્યારે કાયદાનું કેન્દ્રબિંદુ બદલાઈ જાય છે. પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ જ્યાં દાયકાઓ પહેલા મહિલાઓ માટે 33% અનામત લાગુ કરવામાં આવી હતી તે અગ્રતામાં માપી શકાય તેવો ફેરફાર દર્શાવે છે. પાણી, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને બાળ પોષણ માટે વધુ બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું હતું. ભ્રષ્ટાચાર માટે ઓછી સહિષ્ણુતા અને સમુદાયો પ્રત્યે વધુ જવાબદારી હતી. આ માત્ર સંયોગ નથી. આ કાર્યરત પ્રતિનિધિત્વ છે.

ચક્ર તોડવું

મેં એવી દલીલ સાંભળી છે કે મહિલાઓએ “પોતાની યોગ્યૃતા પર” આગળ વધવું જોઈએ. હું આ ભાવનાનો આદર કરું છું, પણ હું આ દલીલને નકારું છું. યોગ્યતા શૂન્યાવકાશમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી. જ્યાં તક હોય ત્યાં તે ખીલે છે.

પેઢીઓથી, માળખાગત અવરોધો જેમ કે, સામાજિક, આર્થિક અને સાંસ્કૃતિકએ તેજસ્વી મહિલાઓને રાજકારણથી દૂર રાખી છે. ઉમેદવારો માટેની પસંદગી પ્રક્રિયાએ હંમેશા એવા લોકોને જ પસંદ કર્યા છે જેમની પાસે સારી રીતે સ્થાપિત નેટવર્ક અને સંપર્કો છે, વારસામાં મળેલી રાજકીય મૂડી છે અને ઘરેલું જવાબદારીઓમાંથી મુક્તિ છે. બીજી તરફ, મહિલાઓ પાસે તેમના પક્ષમાં આમાંનો એક પણ ફાયદો નથી.

આરક્ષણ ધોરણને ઘટાડતું નથી. તે દિવાલને દૂર કરે છે.

જ્યારે મહિલાઓ મોટી સંખ્યામાં પંચાયતોમાં પ્રવેશી ત્યારે શરૂઆતમાં તેમને નકારી કાઢવામાં આવી હતી. છેવટે, અભ્યાસ પછીના અભ્યાસમાં, તેઓને તેમના પોતાના સમુદાયો દ્વારા તેમના પુરુષ સમકક્ષો કરતાં વધુ અસરકારક, વધુ સુલભ અને વધુ પ્રામાણિક ગણવામાં આવી.

જ્યારે યોગ્ય તક આપવામાં આવે છે, ત્યારે મહિલાઓ માત્ર ભાગ લેતી નથી. તેઓ નેતૃત્વ કરે છે.

નીતિ માટે આનો અર્થ શું છે

સરકારમાં મારા વ્યાપક અનુભવે મને શીખવ્યું છે કે રૂમમાં કોણ છે તેનાથી નક્કી થાય છે કે શેની ચર્ચા થશે. મહિલા વિધાયકો માતૃત્વ સ્વાસ્થ્ય ભંડોળ માટે દબાણ કરે છે જ્યારે અન્યથા તેમાં ઘટાડો કરવામાં આવતો હોય છે. તેઓ એવી નીતિઓની જાતિગત અસરને ચિહ્નિત કરે છે જે વ્યવહારમાં મહિલાઓ પર સૌથી વધુ કઠોર હોઈ શકે છે. તેઓ મતવિસ્તારની એવી ચિંતાઓ લાવે છે જેનો સામનો પુરુષ સાથીદારો, તેમની પોતાની કોઈ ભૂલ વિના, કરતા નથી.

સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં 33% અનામતનો અર્થ એ છે કે પ્રથમ વખત, આ અવાજો અપવાદરૂપ નહીં હોય. તેઓ માળખાગત હશે. કાયમી હશે. અવગણવું અશક્યહશે.

નારી શક્તિ: વિઝનથી કાયદા સુધી

પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ લાંબા સમયથી એવું માન્યું છે કે ભારત તેની મહિલાઓની સંપૂર્ણ અને સમાન ભાગીદારી વિના તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી શકતું નથી. આ માત્ર ભાષણબાજી નથી, પરંતુ એક માન્યતા છે જેણે બેટી બચાવો બેટી પઢાવો થી લઈને જનધન, ઉજ્જવલા અને પીએમ આવાસ યોજનામાં મહિલાઓના વિક્રમી સમાવેશ સુધીની નીતિ દર નીતિને વેગ આપ્યો છે. તેમણે સતત નારી શક્તિ વિશે સૂત્ર તરીકે નહીં પરંતુ વિકસિત ભારતના પાયા તરીકે વાત કરી છે. નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ એ તે વિઝનનું સંપૂર્ણ અભિવ્યક્તિ છે, જે મહિલા સશક્તિકરણને કલ્યાણકારી યોજનાઓમાંથી શાસનના માળખામાં લાવે છે.

તમામ પક્ષોના મારા સાથીદારોને

આ એવી ક્ષણ છે જે આપણા સૌની છે, કોઈ એક પક્ષની નહીં, પરંતુ એક સંસ્થા તરીકે સંસદની છે. હું સરકારના દરેક સ્તરે આ રાષ્ટ્રની સેવા કરનાર મહિલા તરીકે સૌને અપીલ કરું છું, અને હું માનું છું કે આપણે બધા ભારતની લોકશાહીને વધુ મજબૂત અને વધુ સંપૂર્ણ જોવાની સમાન ઈચ્છા ધરાવીએ છીએ. હવે ભારતની મહિલાઓ પ્રત્યે આપણી જે ફરજ છે તે છે જનગણના હાથ ધરવા, સીમાંકન પૂર્ણ કરવા અને એક પણ દિવસ બિનજરૂરી રીતે ન જાય તે સુનિશ્ચિત કરવામાં તાકીદ દાખવવાની.

હું અમલીકરણ, અનામત બેઠકોના રોટેશન, પ્રોક્સી ઉમેદવારો, સનસેટ ક્લોઝ આસપાસની ચિંતાઓને સમજું છું. આ વાજબી ચર્ચાઓ છે પરંતુ આપણે એ સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂર છે કે આના પર તાત્કાલિક ધ્યાન આપવામાં આવે. સિદ્ધાંત યોગ્ય છે. જરૂરિયાત તાકીદની છે. ચાલો આપણે સંપૂર્ણતાને પરિવર્તનશીલતાના દુશ્મન ન બનવા દઈએ.

એક રાષ્ટ્ર જે ન્યાયી બનવાનું પસંદ કરે છે

સપ્ટેમ્બર 2023 માં ઇતિહાસ રચાયો હતો. પરંતુ ઇતિહાસ એટલો જ અર્થપૂર્ણ છે જેટલું તેને અનુસરે છે. જે દેશ ન્યાયી બનવાનું પસંદ કરે છે, તે પોતાના બનાવેલા કાયદાઓ અનુસાર શાંતિપૂર્ણ અને સતત કાર્ય કરીને તેને સાકાર કરે છે. કોઈપણ સમુદાયની દરેક યુવતી જે તેના દેશની સેવા કરવાની આકાંક્ષા રાખે છે, તે નેતા જેમને ક્યારેય પ્લેટફોર્મ મળ્યું નથી, અને તે અવાજ જેમને ક્યારેય માઇક્રોફોન આપવામાં આવ્યો નથી, તેમના માટે હવે કાર્ય કરવાનો સમય છે.

આ કાયદાનો અમલ કરો. જગ્યાને વધુ વિસ્તૃત બનાવો. ભારત જોઈ રહ્યું છે.